Documentaire en lesmateriaal

Bekijk de documentaire Luister (2017) van Astrid Bussink

Bekijk het lesmateriaal van Lesson Up.

Bekijk het lesmateriaal bij de documentaire Luister (pdf)

 

 


 

Luister naar je leerlingen

Auteur: Vincent Hodde | Foto: Va Tao

In onze huidige beeldmaatschappij is het belangrijk dat leerlingen kritisch zijn op de dagelijkse flow aan beelden die op hen afkomen. De korte docu Luister (2017) en de bijbehorende les kunnen hier volgens het Netwerk Filmeducatie een bijdrage aan leveren. De documentaire is overigens al een bewezen succes in de klas.

Luister is een korte documentairefilm van een kwartier en bestaat uit verschillende kindertelefoongesprekken die, op hun beurt, gebaseerd zijn op echte gesprekken. De film kun je goed tijdens één lesuur behandelen, inclusief bespreking. Mocht je geen ervaring hebben met filmeducatie dan is dat geen probleem, aangezien er kant-en-klare vragen in de les op LessonUp verwerkt zijn. De les is ontwikkeld op basis van de nieuwe leerlijn filmeducatie die het Netwerk Filmeducatie met verschillende vakdocenten ontwikkelde.

Nadat de leerlingen de film bekeken hebben ga je in op wat ze tijdens de film voelden – tenslotte luisterden ze mee bij  ‘echte’ telefoongesprekken – en vraag je hen te benoemen wat ze van de film vonden. Vervolgens leren ze dit te koppelen aan de vorm van de film; een documentaire met een bijzondere verhaalstructuur. De maker van de film, Astrid Bussink, koos er namelijk voor het verhaal op te knippen in een mozaïek, als een wirwar van verhaallijnen, om zo de kijker te blijven boeien. De leerlingen reflecteren op het effect van deze vormkeuze en hoe het geweest zou zijn als de verhalen niet door elkaar waren gehusseld. Daarnaast richt de les zich op een ander bijzonder aspect van de film: kinderen maakten de beelden ter interpretatie en visuele ondersteuning van de kindertelefoongesprekken. Op deze manier voelt de documentaire ‘echter’ aan, omdat letterlijk het perspectief van een kind wordt getoond.

Topstuk
Leerlingen willen graag film zien. We doen er dan ook goed aan om naar ze te luisteren en deze wens in vervulling te laten gaan. Ze leren in de filmlessen de combinatie van bewegend beeld en geluid te analyseren en te begrijpen hoe zij zich hiertoe verhouden. Mocht er tijd over zijn, dan kun je eventueel nog aan de slag door met hen zelf een docu/verhaal te maken. De les is onderdeel van het project Film in de Klas en is een van de topstukken van het Netwerk Filmeducatie. Toch is de feedback van docenten altijd gewenst omdat het vast beter zou kunnen…

 

 

Dialooginstrument

Bekijk hier de eerste versie van het dialooginstrument die de Werkplaats Diversiteit ontwikkelde.

 

 


 

Praten over gelijke kansen

Auteurs: Pien School, Hester Edzes, Inti Soeterik en Monique Meij | Eduardo Paolozzi: Wittgenstein in New York, 1965 (uit de serie As is When), zeefdruk op velijnpapier. © Staatliche Museen zu Berlin, Kupferstichkabinett, fotograaf Jörg P. Anders. © Trustees of the Paolozzi Foundation, licensed by VG Bild-Kunst, Bonn 2020

Speel jij een rol in het verminderen van vooroordelen onder kinderen? Benut jij de achtergronden en perspectieven van kinderen als kennisbron voor je onderwijs? Het zijn twee vragen uit het instrument dat het onderzoeksteam van de Werkplaats Diversiteit maakte om een collegiaal gesprek over verschillen en ongelijkheid richting te geven.

Vrijwel alle leerkrachten willen leerlingen met diverse achtergronden en karakters op een goede manier bij hun lessen betrekken. De beste aanpak hiervoor verschilt vaak per school en soms zelfs per klas. Een gesprek met collega’s hierover is niet eenvoudig. Gedurende drie jaar onderzochten schoolleiders van de Amsterdamse Stichting voor Katholiek, Protestants-Christelijk en Interconfessioneel Onderwijs (ASKO) in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam en het Kohnstamm Instituut hoe ze in hun scholen met hun teams de dialoog over diversiteit kunnen voeren, met als doel recht te doen aan verschillen tussen leerlingen.

Een gesprek over diversiteit
Voor ASKO betekent recht doen aan diversiteit: ‘oog hebben voor de combinatie van achtergrondkenmerken zoals etnische identiteit, opleiding en inkomen van ouders/verzorgers, geslacht, genderidentiteit, religieuze oriëntatie, gezinssamenstelling én individuele kenmerken als karakter, cognitie, motivatie, kwaliteit en behoeftes.’ (Edzes, Soeterik, & Meij, 2019, p. 22). Tijdens gesprekken in het leerteam van schoolleiders bleek echter al gauw dat de verschillende achtergronden, perspectieven en werkcontexten óók een belangrijke rol spelen in hoe verschillen tussen mensen worden benaderd.

Om elkaars achtergronden en ideeën te leren kennen voerde het bovenschoolse leerteam in het eerste jaar onder externe begeleiding socratische dialogen. Onderzoeksbegeleider Inti Soeterik vertelt: ‘In het eerste jaar zijn we voornamelijk met elkaar in gesprek gegaan over diversiteitsvraagstukken en op welke manier deze aan de orde komen binnen school. Deze gesprekken werden door iedereen als zeer waardevol ervaren, maar leidden toch tot het onbevredigende gevoel dat er niet echt iets was uitgekomen waarmee een gesprek met het eigen team gevoerd kon worden.’ Om hiervoor toch iets te ontwikkelen is het team vervolgens onderzoeksmatig aan de slag gegaan met de vraag: ‘Hoe ziet een theoretisch onderbouwd instrument eruit waarmee schoolleiders en leerkrachten de dialoog kunnen voeren en structureren rondom diversiteit en kansenongelijkheid op school?’

James Banks
De werkplaats ontwikkelde uiteindelijk een instrument in de vorm van een vragenlijst die kan helpen bij het richting geven aan een dergelijke dialoog. Als theoretisch kader voor het instrument diende het werk van de Amerikaanse onderwijskundige James Banks over wat hij noemt ‘multicultural education’. Banks houdt zich bezig met de vraag hoe er in onderwijs recht gedaan kan worden aan de (super)diverse achtergronden van leerlingen en hoe gelijke kansen voor ontwikkeling voor alle leerlingen gecreëerd kunnen worden (Banks, 2004). Hij constateert een grote kloof tussen theorie en praktijk op dit gebied. In de praktijk wordt multicultureel onderwijs vaak begrepen als curriculumherziening waardoor een achtergestelde groep – bijvoorbeeld leerlingen die thuis een andere taal spreken dan op school – meegenomen kan worden, maar dat is volgens Banks te beperkt.
Om deze kloof te overbruggen formuleert hij vijf dimensies van multicultureel onderwijs. Hij pleit bovendien voor een multidimensionale aanpak, waarbij er niet één dimensie wordt aangepakt, maar alle dimensies tegelijkertijd worden meegenomen.

 

Lees het hele artikel in Kunstzone #2.

 

Helaas is de ontwikkeling van de danskaarten vertraagd. Zodra ze gereed zijn zullen ze samen met de aanvullende informatie op deze pagina worden gepubliceerd.

 

 


 

Dansant burgerschap

Samen dansen en verbinden

Auteur: Lynn Kosakoy | Afbeelding: Web. Bas van den Eijkhof

Steeds wanneer ik met twee dansers een klaslokaal binnenstap voel ik spanning. Bij mij, bij de dansers en bij de kinderen. Het is toch wel enerverend om in een klas te dansen tussen stoelen, tafels én leerlingen.  

Als we beginnen is de spanning snel weg en zijn de leerlingen vol aandacht en verwondering. Samen spannen we met een bolletje wol een  spinnenweb kriskras door het lokaal. Dat spinnenweb symboliseert de verbindingen tussen alle verschillende kinderen en de leerkracht, want die doet ook gewoon mee. Als de dansers lichtjes aan het touw trekken, komen de leerlingen op hun eigen manier in beweging: ze dansen vrij door het spinnenweb of bewegen op hun stoel.

Na de voorstelling vragen we wat de kinderen hebben ervaren en gevoeld. Vertrouwen. Verbinding. ‘Ik deed wat anders dan zij en dat mag.’ En als we vragen of iedereen heeft gedanst, krijgen we een volmondig ‘ja’ terug. Ook van de jongen die op zijn stoel bleef zitten met het touw stevig in zijn handen.

Move School, Make Society!
In het project Move School, Make Society! gaan drie dansers/dansdocenten naar een basisschool om daar voor en met leerlingen te dansen, ‘gewoon’ in het klaslokaal. Uitgangspunt van dit project is ‘dansant burgerschap’. Dansant burgerschap is een vorm van danseducatie voor het primair onderwijs die ik ontwikkelde en waarin ik een verbinding leg tussen danseducatie en het leergebied burgerschap. Als dansdocent weet ik dat dans verbindend werkt en ‘sociale lijm’ kan zijn. Dans vraagt om een fysieke vorm van reflectie op het ik, de ander en de groep of zelfs de wereld.

Deze kijk op dans sluit aan op onderdelen van burgerschapsonderwijs zoals het ontdekken van je rol ten opzichte van de ander. Op een dansante manier worden verschillen en overeenkomsten tussen leerlingen blootgelegd, leren leerlingen wie welke rol past in een groep en hoe ze kunnen communiceren, samenwerken en bouwen op elkaar.

Lynn Kosakoy is afgestudeerd als bachelor docent dans (2017) en als master kunsteducatie (2020) bij ArtEZ. Haar fascinatie voor dans, primair onderwijs en groepsdynamiek resulteerde in een onderzoek naar en over dansant burgerschap.