‘Ik wil dat kunst op mijn school als serieus vak wordt gezien’, zei een kunstvakdocent gefrustreerd in een gesprek over de waarde van cultuuronderwijs. Ze blijkt niet de enige. Docenten, leerkrachten, directies en adviseurs met een hart voor kunst kunnen maar moeilijk weerstand bieden tegen het beeld dat de onderwijsinspectie alleen oog heeft voor taal en rekenen. Misschien zijn we zelf wel onderdeel van het probleem omdat we geen principes hebben.

De website Scholen op de kaart geeft per school weer wat de scores zijn op eindtoetsen en examens. Zo zien ouders of de kwaliteit van het onderwijs goed is en kunnen ze hun kind met een gerust hart naar die school sturen. Nederlands en rekenen zijn blijkbaar goed te meten. Voor de kunstvakken is dat een stuk lastiger. De kwaliteit zit vaak in de zeggingskracht en de weg naar het eindpunt loopt niet altijd geordend.

Die toets- en meetcultuur draagt niet bij aan de status van de kunstvakken. Bovendien schuilt in dat meten de aanname dat het altijd waarde heeft. Maar zoals Albert Einstein al zei: ‘Niet alles van waarde is meetbaar. Niet alles wat meetbaar is, is van waarde’. Als kunstvakdocenten voelen we dat de kunsten waarde hebben. Onze uitdaging ligt in het zichtbaar maken van die waarde.

In het boek Moeiteloos schrijft Greg McKeown over het begrip principes. Hij haalt daarin een experiment van Peter Kaufman aan. Kaufman wilde weten ‘hoe alles in de wereld werkt’. Daarvoor las hij alle 144 interviews van het tijdschrift Discover. Die interviews gaven een kort overzicht van een bepaald aspect van de wetenschap.

Het lukte Kaufman om alle inzichten onder te brengen in drie groepen. Vervolgens ging hij op zoek naar overeenkomsten: principes die consequent verklaren hoe dingen uit alle drie de groepen werkten. Zo ontdekte hij universele principes, die op meerdere gebieden toe te passen zijn. Volgens McKeown wordt het werk moeitelozer als je deze principes kent en kunt toepassen. Je hoeft je dan minder in te spannen om gewenste resultaten te behalen.

McKeowns boek zette me aan tot nadenken over de kunsten in het onderwijs. Welke principes hebben we in het cultuuronderwijs? Wat zijn de overeenkomsten met andere leergebieden? Ik ben er nog niet uit. Wel geeft het me richting om te kijken naar de overeenkomsten, met als doel om moeiteloos de kunstvakken serieus te nemen.

Cover #3

Foto: Danilo Batista, 2021