Algemeen
1 okt 2026
6 minuten lezen

De kracht van ADHD in het kunstonderwijs

Auteur: Eline Vieveen | Beeld: Unsplash UL

Leerlingen met ADHD komen vaak beter tot hun recht in de kunstklas dan in het reguliere klaslokaal. Daar bereiken ze een concentratieflow en worden hun impulsiviteit en associatieve vermogen vaak juist een kracht. Eline Vieveen legt uit hoe dat komt – en waarom we in kunstonderwijs juist een voorbeeld kunnen nemen aan het ADHD-brein.

ADHD in de klas
Leerlingen met ADHD lopen soms tegen problemen aan op school, zoals moeite met plannen of concentratie, wat kan leiden tot lagere schoolresultaten. Sommige leerlingen met ADHD vallen op in de klas door hun hyperactiviteit en impulsiviteit, maar dat is zeker niet altijd het geval. Vooral vanaf het voortgezet onderwijs kan hyperactiviteit afnemen en spelen sociaal-emotionele problemen een grotere rol.

Met name meisjes met ADHD zijn geneigd te maskeren door zich sociaal wenselijk te gedragen. In werkelijkheid ervaren ze soms stemmingswisselingen of problemen met sociale interacties, met eenzaamheid als gevolg. Het onbegrip van klasgenoten voor het ADHD-brein leidt bij meisjes ook sneller tot een negatief zelfbeeld (Horeweg, 2026).

Kunstonderwijs
Tijdens de kunstles laten veel leerlingen met ADHD meer participatie zien en verbeterde schoolresultaten. Uit een kwalitatief onderzoek van Amerikaanse onderzoeker Kathleen A. Johnson (2025) blijkt dat het ADHD-brein beter tot zijn recht komt in het kunstonderwijs. 

Kunstonderwijs nodigt leerlingen uit om emoties of gedachten op een creatieve manier te communiceren in beeld, beweging, muziek, film of poëzie. Deze creatieve uitlaatklep kan helpen bij het controleren van emoties en vermindert impulsiviteit (Johnson, 2025). Daarbij helpt het leerlingen die moeite hebben om zich te uiten in woorden. Dit geldt ook voor leerlingen met ADHD, die een grotere kans hebben op dyslexie door een gemeenschappelijk gen (Manon, 2020).

Dopamine en motivatie
Om te begrijpen waarom een leerling met ADHD opbloeit in het kunstonderwijs, werpen we een blik in het brein. Een belangrijk verschil met neurotypische breinen zit in het beloningssysteem. Dit is een samenstelling van neurale structuren die zorgt voor het voelen van motivatie en focus. Dopamine is het belangrijkste ‘stofje’ in dit systeem. Het is een neurotransmitter, een chemische boodschapper van het brein, die vrijkomt na beloning of helpt om gemotiveerd te zijn met het vooruitzicht op een beloning of succesgevoel (MacDonald et al., 2024). 

Een leerling die een schoolopdracht moet afronden, wetende dat er een cijfer van afhangt, zal hierdoor een motivatieboost voelen om aan de slag te gaan. 

Bij ADHD is dopamine minder consistent aanwezig en is de motivatie om een opdracht te starten of af te maken vaak zwakker. Hoe langer het duurt voordat de beloning er is, hoe moeilijker het bovendien is om gemotiveerd te blijven. Tegelijkertijd kan het dopaminesignaal van iemand met ADHD enorm toenemen bij bepaalde interesses. Een leerling kan dan helemaal in een bepaald onderwerp opgaan (MacDonald et al., 2024).

Zo’n diepe concentratie waarbij elk tijdsbesef verdwijnt wordt ook wel een ‘flow’ genoemd en gaat gepaard met intrinsieke motivatie. Creatieve taken lenen zich hier vaak goed voor omdat de leerling daarbinnen eigen doelen kan stellen, direct resultaat ziet en uitdagingen kan zoeken op hun eigen niveau (Csikszentmihalyi, 1990).

Divergent denken
In een onderzoek vroegen Rachell Kimball & Rohan Prabhu (2024) aan 24 bouwkunde studenten om een studieplek te ontwerpen die samenwerking bevordert maar waar zo min mogelijk afleiding is. De tien studenten met een ADHD-diagnose kwamen met veel méér verschillende ideeën ten opzichte van de neurotypische studenten (al was de kwaliteit van de ideeën niet per definitie hoger).

Volgens de onderzoekers onderstreept dit experiment dat mensen met ADHD goed zijn in ‘outside the box’ denken. Dat komt volgens hen omdat ze minder sterke inhibitie hebben. Dat is de cognitieve functie van het brein die impulsen remt en informatie filtert. Bij ADHD werkt die functie minder goed. Daardoor raken mensen met ADHD sneller afgeleid of leggen ze soms verbanden die niet relevant lijken voor anderen. Maar hierdoor kunnen ze dus ook met talloze ideeën komen!

 

De kunstklas is daarom de plek waar sterke kwaliteiten van een leerling met ADHD niet alleen zichtbaar zijn, maar ook waardering krijgen.

 

Project-based learning
Inspelen op het ADHD-brein kan voordelen opleveren voor de hele klas, omdat het intrinsieke motivatie centraal stelt. Wanneer leerlingen – met of zonder ADHD – de vrijheid voelen om zelf te bepalen wat ze willen leren en dit kunnen koppelen aan relevantie, zullen ze langer gemotiveerd blijven. 

Een effectieve manier om dit te bereiken is Project-Based Learning (PBL): een onderwijsstrategie waarbij leerlingen actief betrokken zijn bij hun leerproces en hun kennis in de praktijk toepassen (Johnson, 2025). Het is een bekende strategie die zich goed leent voor de kunstklas: studenten voeren een langdurig project uit waarbij ze een complex vraagstuk oplossen met behulp van hun vakkennis (Damen, 2026). Door opdrachten te koppelen aan relevantie en in te gaan op hun interesse, creëer je de omstandigheden voor een ‘flow’ en raken leerlingen minder snel afgeleid. 

PBL kan veel leerlingen helpen, ook bij de andere reguliere schoolvakken. Daarnaast vergroot deze strategie niet alleen de motivatie maar ook sociale vaardigheden en samenwerking, want samen leren is een belangrijk element in PBL. Leerlingen met ADHD voelen zich meer betrokken bij klasgenoten tijdens zulke groepsprojecten, wat belangrijk is voor hun welzijn en zelfvertrouwen (Johnson, 2025).

Project-based kunstonderwijs biedt ruimte voor de sterke kwaliteiten van leerlingen met ADHD, zoals creativiteit, associatief vermogen en divergent denken. De kunstklas is daarom de plek waar sterke kwaliteiten van een leerling met ADHD niet alleen zichtbaar zijn, maar ook waardering krijgen. In deze omgeving kunnen zij juist een voorbeeld en inspiratie zijn voor hun klasgenoten. 

Bronnen

Eline Vieveen is afgestudeerd psychobioloog en volgt momenteel twee masters; Filosofie en Neuroscience. Ze is werkzaam als freelancer binnen de culturele sector.