Studenten aan de lerarenopleidingen kunstvakken ontwerpen in het derde of vierde jaar van hun opleiding een kunsteducatief product. Deze – vaak innovatieve -ontwerpen van lessenseries of projecten verdwijnen na de beoordeling meestal onderin de, spreekwoordelijke, la. Een ontwerpwedstrijd toont hun kwaliteiten als onderwijsontwerper voor een breder publiek.

De educatieve praktijk vraagt om leraren die in staat zijn les te geven, die kunnen reflecteren en die op grond van een visie onderwijsprogramma’s ontwikkelen en vormgeven. Dat geldt zeker voor het onderwijs in de kunsten, een levendig vakgebied met steeds nieuwe artistieke uitingen, wispelturige makers en veranderende opvattingen.

Jaarlijkse wedstrijd

In het kader van hun docentenopleiding ontwerpen studenten een educatief product, vaak een lessenserie of project. Dat is bedoeld voor een stageschool of -instelling en kan gerelateerd zijn aan onderzoek dat de student uitvoert. Vaak zijn hier verrassende en innovatieve projecten bij, die meer aandacht verdienen dan ze tot nog toe kregen.
Om de bijzondere expertise van toekomstige kunstdocenten als educatief ontwerper zichtbaar te maken, organiseren het Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA), het Landelijk Overleg Kunstvakdocentenopleidingen (KVDO) en het lectoraat Kunsteducatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten jaarlijks een educatieve ontwerpwedstrijd.

Criteria jury en publiek

Om in aanmerking te komen voor een nominatie moet het educatieve product aan een aantal voorwaarden voldoen. De student moet zijn ontwerp onderbouwd hebben aan de hand van een visie op kunsteducatie. Daarnaast kijkt de jury of de inhoud vernieuwend is wat betreft thema, voorbeelden of bronnen en of er bijvoorbeeld een relatie is met hedendaagse kunst of actuele sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen. Uiteraard moet het ontwerp geschikt zijn voor de beoogde doelgroep en een afwisseling aan leeractiviteiten (receptief, productief en/of reflectief) bieden. Ten slotte is het een pre als er ook materiaal voor de docent bij is zoals antwoordmodellen, discussievragen of een toelichting op de werkvormen.

“Deze wedstrijd voor studenten van lerarenopleidingen kunstvakken toont hun kwaliteiten als onderwijsontwerper voor een breder publiek”

De kunst van het ontwerpen werd in 2018 voor het eerst georganiseerd. Zowel studenten van beeldend, dans als theater dienden educatieve ontwerpen in. De inzendingen varieerden van materiaal voor het basis- en voortgezet onderwijs tot voor het hbo en universiteit en waren gericht op maken, op kunstgeschiedenis of reflectie. Een vakjury koos tien genomineerden en (uiteraard) een winnaar. Tijdens een feestelijke middag kozen de aanwezigen de winnaar van de publieksprijs

 

Beeld Linken

Robbert Roskam, vierdejaars student beeldend aan de Willem de Kooning Academie won met het project KID21 de vakjuryprijs. Hij ontwierp een handleiding die leerkrachten in het basisonderwijs helpt bij het bedenken en geven van kunstopdrachten. Tijdens zijn stage merkte hij dat leerkrachten vaak spraken over het belang van de 21ste eeuwse vaardigheden, maar niet zo goed wisten hoe ze daar handen en voeten aan konden geven. Vaardigheden als samenwerken, kritisch denken, methodisch denken, communiceren (met beeld), zelfregulering en probleemoplossend werken gebruikt hij ook zelf als beeldend kunstenaar. Dat bracht hem op het idee om kunst in te zetten om deze vaardigheden aan te leren.
Robbert ontwikkelde zeven Beeld Linken. Hij koos daarvoor steeds zowel een kunstenaar als een thema uit de leefwereld of leefomgeving van kinderen. Beide verbond hij in een opdracht, in de meeste gevallen op het gebied van beeldende kunst. De handleiding bevat bovendien een methode om als leerkracht zelf een Beeld Link te kunnen maken. Die bevat een lijst met suggesties voor thema’s en kunstenaars en hoe je die door middel van een (kunst)opdracht kunt verbinden.

Maakproces kunstenaar

Met het Open Studio Project won Jildau Nijboer, student beeldend aan Academie Minerva in Groningen, de publieksprijs. In haar ontwerp laat ze studenten kunstgeschiedenis kennis maken met het maakproces van de kunstenaar. Doel van haar ontwerp is inzicht te geven in de rol van het medium bij een artistiek maakproces. Haar uitgangspunt is dat een kunstwerk geen uitgewerkt idee is dat tijdens het maakproces op puur ambachtelijk wijze vorm krijgt. Integendeel, het materiaal en het medium hebben grote invloed op de uiteindelijke vorm en inhoud van het kunstwerk en zijn soms zelfs bepalend. Dit zelf-ervaren ziet Jildau als een waardevolle aanvulling op de verder theoretische opleiding kunstgeschiedenis aan de universiteit.
In het Open Studio Project gaan studenten kunstgeschiedenis in groepjes op studiobezoek bij een student aan een kunstacademie. Ze bereiden zich voor door een interview met een kunstenaar te lezen waarin expliciet aandacht wordt besteed aan de rol van materiaal in het artistieke maakproces. In de studio gaan ze in gesprek met de kunstenaar en vervolgens gaan ze samen ‘maken’ om zo de invloed van materiaal en medium te ervaren.
Het komend studiejaar vindt de wedstrijd weer plaats. We hopen op nog meer inzendingen, van nog meer opleidingen. Een prijs of nominatie voor een educatief ontwerp is eervol en er spreekt waardering uit voor je werk. Het staat bovendien mooi op je cv!

Eeke Wervers is als specialist cultuureducatie verbonden aan het Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA)

Meer Informatie