Dikke en dunne ervaringen

Stel, pal voor je neus vaagt een modderstroom je huis en je buren weg. De beelden die je ziet zijn dik – jij verhoudt je tot alles. Je ziet, hoort, ruikt en voelt alle ellende, ook wat er was. En de toekomst.
In het hier en nu heb je grote problemen. Maar je leeft. Een journalist rapporteert objectief over zulke gebeurtenissen, vertelt de feiten – hoeveel slachtoffers, wat veroorzaakte de ramp, wie is verantwoordelijk?
Voor de lezer die er niet bij was, brengt die rapportage de waarheid, zakelijk en dun. Die lezer vouwt zijn krant dicht en vervolgt zijn dag. Veel van wat we weten komt zo tot ons. De berichten gaan over de werkelijkheid, maar spreken alleen ons intellect aan, niet onze zintuigen. En de wereld, die ze overbrengen, ontvouwt zich op grote afstand van ons handelen en onze ervaring: dun. Gebeurt het voor je neus dan gaat het jou aan. Je ervaart het dik: je zou er iets aan moeten doen.

“Kunst doet ons dik ervaren”

 

Kunst trekt zich dit verschil aan. Kunstwerken vertellen geen waarheden over de werkelijkheid, maar brengen een ware ervaring van het hier en nu (van het kunstwerk). Ze zijn waar voor ons, voor onze ervaring. Kunst is geen journalistiek, kunst is geen wetenschap, kunst is geen propaganda, kunst is geen pornografie. Kunst doet ons dik iets ervaren, met de zintuigen. Misschien vertelt een speelfilm (of roman) wat het is om een modderstroom mee te maken, maar het gaat dan niet om de feiten. De film geeft het relaas van personages, om de kijker/lezer een idee te geven hoe het voor zo’n type persoon zou zijn. Zoiets maakt ons beter, maar onze kennis groeit er niet door. Kunst en kennis vormen verkeerd wisselgeld. Het gaat in kunst niet om echte individuen, maar om het vertellen.

Subjectiviteit anker van ons leven

Kunst laat voelen wat journalistiek met ons doet, maar door zo nodig de feiten te corrigeren. Is kunst dan een luxe, voor de elite en het grote geld? Dat ook, maar eerst en vooral is kunst subjectief. Neem daarom altijd ruim de tijd voor kunst, maar doe dat niet in je eentje. Subjectiviteit is het anker van ons leven — als we het delen met anderen. Geniet van kunst en doe het samen. Groet elkaar, groet het werk, dik. Dat is in zekere zin belangrijker dan alle kennis en begrip van de rest van de wereld. Waar het om gaat is aanwezigheid, subjectiviteit, betrokkenheid.