Cultuuronderwijs en het vmbo: weliswaar niet living apart, maar toch nog altijd niet close together. Meer dan de helft van alle 12 tot 16-jarigen volgt onderwijs op vmbo-niveau maar voor hen is, zo blijkt, veel minder cultureel aanbod beschikbaar dan voor havo- en vwo-leerlingen. Bovendien kunnen in het vmbo alleen leerlingen die de (gemengde) theoretische leerweg volgen eindexamen doen in een kunstvak. Voor de basis- en kaderleerlingen (toch bijna de helft van het vmbo) is alleen de verplichte 40 uur ckv in de bovenbouw voorzien. Dat leerlingen wel degelijk interesse hebben in de kunstvakken bewijzen de cijfers: waar de havo/vwo-eindexamenkandidaten in de kunstvakken afnemen zijn de cijfers in het vmbo al jaren gelijk.

Culturele achterstand vmbo-er

De culturele achterstand begint voor vmbo-leerlingen niet meer in het primair onderwijs. Sinds de invoering van Cultuureducatie met Kwaliteit in 2012 is daar namelijk een flinke inhaalslag gemaakt. Met diverse impulsregelingen en extra fondsen ontwikkelden basisscholen afgelopen tijd een visie op cultuuronderwijs, vaak samen met regionale kunst en erfgoedinstellingen. Maar dat betekende ook dat de aandacht van beleidsmakers verschoof naar basisschoolleerlingen en culturele aanbieders hun activiteiten vooral toespitsten op het primair onderwijs. De vmbo-leerling moest meelopen met de educatieve programma’s voor vo die in de regel zijn afgestemd op havo/vwo-niveau en dreigde het kind van de rekening te worden.

Zet schoolpoort wagenwijd open voor cultuur

Dat het ook anders kan, bewijst de pilot van Moniek Warmer. Zij ontwikkelde, samen met Utrechtse musea, een non-verbale reflectiemethode die de vmbo-er op het lijf lijkt geschreven. Warmer vindt dat gedachten en gevoelens vaak makkelijker uitgedrukt kunnen worden met het lichaam of beelden. Je kunt een kunstwerk ook horen, voelen en dansen, zegt ze. En zo zijn er meer pareltjes te vinden in deze Kunstzone. Samen met LKCA maakten we een rondje langs innovatieve vmbo-scholen om te kijken hoe zij cultuureducatie vormgeven. Veel originele projecten komen tot stand dankzij een financiële impuls van het Fonds voor Cultuurparticipatie, want met de Regeling versterking Cultuureducatie vmbo, vso en praktijkonderwijs zijn er gelden beschikbaar om, samen met culturele instellingen, kunsteducatie daar een flinke boost te geven. Dat leidt tot verbreding en verdieping van het aanbod op school, maar ook tot een inspirerende en duurzame samenwerking met de culturele partners in de buurt. Alleen daarom al zouden wat ons betreft alle vmbo-scholen een dergelijke co-creatie op poten moeten zetten. Als we willen dat ook deze leerlingen naar het theater, concertzaal of museum gaan, moeten we het ze voorleven en de schoolpoort wagenwijd openzetten naar de culturele omgeving.

Judith