Dé beste projectvorm voor filmeducatie bestaat (nog) niet
Blog / Hemmo Bruinenberg / 26-04-2026
Wat is de beste projectvorm voor filmeducatie in het onderwijs? Van trajecten van een jaar tot intensieve driedaagse projecten, onder schooltijd of daarbuiten; Hemmo Bruinenberg heeft al van alles uitgeprobeerd. Hij blijft vol plezier samen met scholen en collega’s zoeken naar de beste vorm, vooral in het nieuwkomersonderwijs.
Een projectweek, een projectdag, een lessenserie onder schooltijd, een serie lessen buitenschools voor de Rijke Schooldag, een traject van een heel jaar met elke week een uur, een MDT traject of drie dagen een take-over van de klas. In de afgelopen tien jaar heb ik alle vormen van filmlessen wel uitgeprobeerd. Elke school heeft een andere behoefte, een ander curriculum en een ander ‘potje’ waarmee ze hun culturele project financieren. Als cultuuraanbieders bewegen we meestal mee, maar is dat ook altijd het beste?
De projecten die ik heb mogen ontwikkelen met mijn organisatie Common Frames zijn ontstaan met veel trial and error. Verschillende vormen proberen, verschillende onderwijsniveaus, tientallen pilots, cocreëren met docenten en cocreëren met leerlingen. Dat blijft een continu proces. Ons aanbod is nooit helemaal af, want het onderwijs en de doelgroepen zijn altijd in beweging. Waar wij ons begeven, in het nieuwkomersonderwijs, is dat zelfs nog meer: continu veranderende migratiestromen, wisselende taalniveaus, scholen zonder vaststaande curricula en beperkte budgetten vragen om een groot aanpassingsvermogen.
Hoe vaak we ook weer verschillende vormen proberen, soms denk ik wel dat we de heilige graal gevonden hebben. Steeds komen we terug uit op een workshop waarin we in drie volledige lesdagen met de jongeren hun eigen film maken. Drie dagen is overzichtelijk voor een school en ook voor de jongeren. Het is genoeg tijd voor een creatief project waarin jongeren alles zelf doen. Het is bovendien genoeg tijd voor onze filmdocenten om de verbinding aan te gaan met de jongeren, want vooral dat komt in het geding als je een project inkort.
De meest recente uitdaging komt uit de Rijke Schooldag of brede school, waar veel kansen liggen voor subsidies. In de praktijk betekent dat: een uur of anderhalf uur na schooltijd een programma aanbieden voor geïnteresseerde leerlingen. Een keer per week een soort club. Soms voor het gehele schooljaar, soms in een reeks tussen vakanties. Het is leuk om met scholen mee te denken hoe je zo’n programma kunt invullen en vormgeven met film. Het creëert ook weer zijn eigen uitdagingen: hoe werf je leerlingen voor deze activiteiten, welke freelancer wil voor een les van anderhalf uur naar een locatie reizen en is het haalbaar om daarvoor apparatuur te huren?
Ik juich elke mogelijkheid voor kunsteducatie op scholen toe. Ook voel ik mij verantwoordelijk voor de vragen die ons worden gesteld in het nieuwkomersonderwijs, waar nog steeds weinig cultuuraanbieders speciaal aanbod voor hebben. Toch vraag ik mij hardop af of een concept als de Rijke Schooldag goed past in de realiteit van het nieuwkomersonderwijs. Ik heb het al een paar keer zien mislukken, hoe goed we ons best ook deden. In een context waar leerlingen vaak korter op school zijn (een of twee jaar), vaak van school moeten wisselen door verhuizingen (van azc naar azc) en er veel speelt in persoonlijke levens is het best lastig om iets op te bouwen.
Betekent dit dat we het niet gaan doen? Natuurlijk niet. Ik heb weer een groep enthousiaste docenten leren kennen die geïnspireerd zijn om het op te pakken. Zo staan we aan het begin van een aantal pilots waarin we onze geleerde lessen weer meenemen. Het is onze droom om zo veel mogelijk jonge nieuwkomers met film in aanraking te brengen. Daarom is dit ook weer een kans. Blijven vernieuwen, blijven zoeken en blijven aanpassen is een belangrijk onderdeel van kunsteducatie, heb ik geleerd. En als ik eerlijk ben, maakt dat het ook zo leuk om aan te werken.
Hemmo Bruinenberg is algemeen directeur van Common Frames. Hij is afgestudeerd visueel antropoloog en ontwikkelde vanuit die blik filmprojecten voor het nieuwkomersonderwijs.