Betekenisvolle verandering in het muziekonderwijs: verslag van het VLS congres
Auteur: Carmen Verhoeven | Beeld: VLS congres 6 maart Fotografie Ilsoo van Dijk
Afgelopen 6 maart vond het eerste congres van de Vereniging voor Leraren Schoolmuziek (VLS) plaats in Ede, met als thema ‘Meaningful Change’. Namens Kunstzone was redacteur Carmen Verhoeven hierbij aanwezig. Ze nam deel aan de sessies Muziekonderwijs en technologie en Inclusief muziekonderwijs in de praktijk. In dit verslag blikt zij terug.
Muzikale opening
Het VLS-congres begon niet met een PowerPoint, maar met het laten horen van alle aanwezige stemmen. Onder leiding van musicus James Rose werden alle deelnemers verdeeld in stemgroepen. Ze zongen samen een meerstemmige improvisatie rond de frase “We are beautiful”. Binnen een paar minuten was de zaal gevuld met harmonieën, improvisaties en glimlachende docenten.
Na dit verbindende moment heette VLS-voorzitter Cynthia Chua de deelnemers welkom. Ze beschreef het congres als een soort reünie, en onderstreepte waar het vak volgens haar om draait: een gemeenschap van muziekdocenten die kennis en ervaringen met elkaar delen.
Inclusie in het muziekonderwijs
De keynote werd verzorgd door Natasha Hendry, onderzoeker en docent aan de University of West London. Haar lezing draaide om één centrale vraag: wat betekent meaningful change in het muziekonderwijs als we het hebben over raciale inclusie?
Volgens Hendry gebruiken we het woord change vaak, maar blijft die verandering in de praktijk soms oppervlakkig en weinig duurzaam. Veel initiatieven rond inclusie blijven volgens Hendry steken in representatie – bijvoorbeeld door een diverser repertoire of meer zichtbare diversiteit in communicatie. Dat kan een belangrijke stap zijn, maar verandert nog niet automatisch de onderliggende structuren.
Power shift
Een sleutelbegrip in haar lezing was daarom power shift. Volgens Hendry is representatie alleen niet genoeg als de beslissingsmacht op dezelfde plek blijft. Wie bepaalt het curriculum? Wie verdeelt middelen? En wie zit er aan tafel wanneer er beslissingen worden genomen?
Ze benadrukte bovendien: als inclusieve principes vanaf het begin worden meegenomen in lesplannen en curricula, wordt het “geen extra werk, maar gewoon de manier waarop je werkt”.
Technologie in de muziekles
Na de keynote ging ik naar de sessie Muziekonderwijs en technologie: kansen en uitdagingen, verzorgd door Benno Spieker en Bert van Uffelen. Zij demonstreerden in het audioprogramma Logic Pro hoe je met zogenaamde stemscheidingstechnologie de zang, drums of andere instrumenten uit een bestaande track kunt halen. Daardoor kunnen leerlingen bijvoorbeeld meespelen met een nummer of hun eigen partij toevoegen.
Technologie werd hier niet gepresenteerd als doel op zich, maar als didactisch hulpmiddel om muziek actiever te ervaren: door te remixen, te componeren of samen te spelen met digitale begeleiding. Maar hoe zorg je dat technologie echt bijdraagt aan een leerdoel, in plaats van een leuke gadget te blijven? Om dat te onderzoeken gingen we zelf aan de slag in een ontwerpactiviteit.
In kleine groepen kregen we een technologie toegewezen – bijvoorbeeld sequencers, compositie-apps of AI-tools. Hier omheen moesten we een concrete lesvorm ontwerpen. Met behulp van kaarten werden we aangespoord tot nadenken over leerdoelen, pedagogische houding en mogelijke beperkingen, zoals beperkte apparatuur. Die speelse werkvorm leidde tot levendige gesprekken over hoe, wanneer en waarom je technologie kunt inzetten in de muziekles.
Inclusie in de praktijk
De tweede sessie waarbij ik aanwezig was, Inclusief muziekonderwijs in de praktijk, sloot inhoudelijk goed aan bij de keynote. Natasha Hendry schoof aan in een panelgesprek met Cynthia Chua en Raymond Ramdihal (Stichting Free DOM/Freedom City). Ze spraken over hoe inclusie concreet vorm krijgt in muziekeducatie. Moderator Thomas De Baets (KU Leuven/LUCA School of Arts) nodigde ook de bezoekers uit om te delen welke vragen ze in hun lessen tegenkomen.
Een belangrijk punt in het gesprek was dat inclusie niet alleen gaat over wie er in de klas zit, maar ook over welke muziek en welke culturele referenties een plek krijgen in het curriculum. Ramdihal benadrukte bijvoorbeeld dat stedelijke muziekculturen zoals hiphop vaak een belangrijke rol spelen in de leefwereld van jongeren, maar nog niet altijd vanzelfsprekend onderdeel zijn van muziekonderwijs.
Ook hier kwam het thema van machtsstructuren terug. Volgens Hendry ligt de grootste uitdaging vaak niet bij individuele docenten, maar bij systemen en instituties die langzaam veranderen. Tegelijk moedigde ze docenten aan om het gesprek niet uit de weg te gaan. Juist nieuwsgierigheid naar moeilijke of ongemakkelijke onderwerpen kan nieuwe inzichten opleveren.
Verbindende afsluiting
Tijdens het congres was daarnaast aandacht voor de ontwikkeling van nieuwe kerndoelen en eindtermen voor het vak muziek. In een van de sessies werd feedback opgehaald over een tussenproduct voor de eindexamenprogramma’s.
In de avond werd het congres afgesloten met een spoken word van Raymond Ramdihal, waarin werd teruggeblikt op de thema’s van de dag. Daarna kwamen alle aanwezigen samen op het podium voor een gezamenlijk slotlied onder leiding van James Rose. Daarmee eindigde het congres in dezelfde geest waarin het begon: zingend, verbindend en gezamenlijk.
Vragen over muziekonderwijs
Na een dagafsluiting met spoken word van Raymond Ramdihal en een gezamenlijk slotlied onder leiding van James Rose, ga ik geïnspireerd naar huis. Maar er blijven ook een aantal vragen hangen. Als meaningful change betekent dat we machtsstructuren moeten veranderen, waar begint die verandering dan concreet? Hoe vertaal je goede intenties naar dagelijkse onderwijspraktijk? En hoe zet je als individuele docent de eerste stap, binnen diepgewortelde systemen die slechts langzaam bewegen?
Die vragen worden nog urgenter wanneer technologie in beeld komt. Digitale tools en AI openen nieuwe mogelijkheden voor muziekonderwijs. Maar ze krijgen ook kritische aandacht, bijvoorbeeld vanwege mogelijke bias in AI-systemen. Hoe kunnen we technologie betekenisvol inzetten in de klas, zonder nieuwe ongelijkheden te (re)produceren?
Misschien ligt het antwoord niet in één oplossing. Wat het congres vooral liet zien, is dat meaningful change begint met gesprek, nieuwsgierigheid en samenwerking. Door ervaringen te delen, kritische vragen te blijven stellen en samen te zoeken naar manieren om muziekonderwijs inclusiever en relevanter te maken.
Carmen Verhoeven is docent en kwaliteitszorgcoördinator aan de Koningstheateracademie (Avans Hogeschool). Daarnaast is zij als freelancer werkzaam in het cabaret-, kleinkunst- en letterenveld.