De kunst van een opgeruimd klaslokaal
Blog / Meldrid Ibrahim / 24-02-2026
Elke startende kunstdocent maakt het mee: een les die zo druk wordt dat het opruimen erbij inschiet en je de les erna start met 1-0 achterstand. Docentopleider Meldrid Ibrahim vertelt hoe je ook in het opruimen creatief kan zijn. Samen met je leerlingen!
Over vijf minuten gaat de bel, maar het klaslokaal is nog een rommeltje. Op de tafels liggen kwasten vol verf. Op de vloer overal zaagsel. De krukken staan her en der verspreid. En de leerlingen? Die staan te dringen bij de deur met hun tassen al op hun ruggen. Het zweet prikt op je rug. Over tien minuten komt er weer een nieuwe klas dit lokaal binnen. Hoe kom je hier nou in terecht? En hoe ga je dit zo snel fixen?
Fotoverzameling van docentenopleider Wieke Teselink
Gelukkig nemen dit soort momenten met de jaren af. Tijdens het onderzoek Gewoon hele chille lessen (2025) keek ik samen met Gina Sanches naar de pedagogische aanpak van ervaren kunstdocenten in het vmbo. We zagen hoe ze verbinding maakten, hoe ze speels reageerden op kleine verstoringen en hoe ze hun leerlingen op allerlei manieren ‘aanzwengelden’ tijdens het zelfstandig werken.
Het viel ons op dat het werken in een dynamisch, beeldend lokaal iets extra’s vraagt van docenten. Wat goed werkte waren kleine, creatieve routines om het gebruik van materialen te structureren. Zo hanteerde een docent een speciaal ruilsysteem waarbij leerlingen die een potlood wilden lenen als borg iets waardevols moesten inleggen, zoals een ketting of ov-kaart. Of liet een docent twijfelende leerlingen hun vraag stellen aan Het boek met alle antwoorden.
Opvallend vaak spraken de kunstdocenten in ons onderzoek over hun opruimrituelen. Hoe beter het aan het einde van de les lukte het lokaal op orde te krijgen – door de leerlingen, uiteraard – hoe krachtiger de docenten zich voelden. De ene docent had een speciale playlist met opruimnummers, de ander dirigeerde de klas als een dirigent bij het opruimen. Dus geen klinische kunstlokalen, maar wel een goed geordend rommeltje.
Sinds dit onderzoek laten Gina en ik onze eigen studenten tijdens de lessen vakdidactiek ook creatieve opruimroutines bedenken. Daarbij is het altijd interessant zijn om te rade te gaan bij de kunsten zelf. De Zwitserse komiek en kunstenaar Ursus Wehrli, bijvoorbeeld, maakt van opruimen een kunst met ver doorgevoerde opruimfoto’s. Hij rangschikt parkeerplaatsen en wasrekken op kleur en ruimt bekende kunstwerken op.
Foto uit het boek Opruimen, dat is de kunst! van Ursus Wehrli (2011, p. 14-15)
Gelukkig nemen dit soort momenten met de jaren af. Tijdens het onderzoek Gewoon hele chille lessen (2025) keek ik samen met Gina Sanches naar de pedagogische aanpak van ervaren kunstdocenten in het vmbo. We zagen hoe ze verbinding maakten, hoe ze speels reageerden op kleine verstoringen en hoe ze hun leerlingen op allerlei manieren ‘aanzwengelden’ tijdens het zelfstandig werken.
Het viel ons op dat het werken in een dynamisch, beeldend lokaal iets extra’s vraagt van docenten. Wat goed werkte waren kleine, creatieve routines om het gebruik van materialen te structureren. Zo hanteerde een docent een speciaal ruilsysteem waarbij leerlingen die een potlood wilden lenen als borg iets waardevols moesten inleggen, zoals een ketting of ov-kaart. Of liet een docent twijfelende leerlingen hun vraag stellen aan Het boek met alle antwoorden.
Opvallend vaak spraken de kunstdocenten in ons onderzoek over hun opruimrituelen. Hoe beter het aan het einde van de les lukte het lokaal op orde te krijgen – door de leerlingen, uiteraard – hoe krachtiger de docenten zich voelden. De ene docent had een speciale playlist met opruimnummers, de ander dirigeerde de klas als een dirigent bij het opruimen. Dus geen klinische kunstlokalen, maar wel een goed geordend rommeltje.
Sinds dit onderzoek laten Gina en ik onze eigen studenten tijdens de lessen vakdidactiek ook creatieve opruimroutines bedenken. Daarbij is het altijd interessant zijn om te rade te gaan bij de kunsten zelf. De Zwitserse komiek en kunstenaar Ursus Wehrli, bijvoorbeeld, maakt van opruimen een kunst met ver doorgevoerde opruimfoto’s. Hij rangschikt parkeerplaatsen en wasrekken op kleur en ruimt bekende kunstwerken op.
De boel op orde krijgen moedigt ook de Britse musicus en beeldend kunstenaar Brian Eno aan op een van zijn kaarten uit de Oblique Strategies. Deze kaartenset uit 1975 helpt kunstenaars om ideeën te generen en vastgeroeste patronen te doorbreken. Naast veel verstorende strategieën luidt er één: “When in doubt, tidy up.” Misschien een mooie tegeltjeswijsheid voor boven de kwastenwasbak?
Impressie van een Oblique Strategies-kaartje
Kunstlokalen kunnen ook een kunstwerk op zich worden. Op social media laat docent Iris de Vries (artiestennaam: IrishFrozen) zien hoe zij haar lokaal ordent. Daar heeft ze een vernuftig kleursysteem voor met felgekleurd beschilderde kasten en materialen. Leerlingen hebben meegeholpen met het inrichten en beschilderen van de kast. In hun enthousiasme beschilderden ze ook de plafondplaten. Zo wordt het materiaalgebruik een plezierig ritueel en breidt het zich uit door het hele lokaal.
Iris de Vries werkt samen met haar leerlingen aan een opruimsysteem
Een gestructureerde chaos in het kunstlokaal is een opgeruimde geest voor zowel docent als leerling. En hoe dat moet gebeuren, daar kun je je kunstenaarskant voor aanspreken.
Meer weten?
Lees het onderzoek: Gewoon hele chille lessen: Een verbindend en uitdagend pedagogisch leerklimaat in de vmbo-kunstklas of luister naar het interview met ons in de podcastserie Kunsteducatie Doorgelicht met Manu van Kersbergen.
Meldrid Ibrahim is docentenopleider aan de Breitner Academie (AHK). Ze doet onderzoek en is (co-)auteur van verschillende lesmethodes. In haar blogs voor Kunstzone geeft ze aandacht aan de actuele, urgente of ontroerende kant van kunsteducatie.