Digitaal braaksel maakt dat een muziekdocent liever doof is
Blog / Arjaan Verheule / 20-03-2026
Hoe zou Nederland klinken als muzikale compositie? Dat vraagt Arjaan Verheule zich af. Een magische les met zijn leerlingen krijgt een bittere ondertoon wanneer hij probeert zich in te beelden welk geluid de lelijkste kanten van ons land maken.
Ik doe het licht uit. Het wordt schemerig in mijn lokaal. Vijftien jongens en meisjes sluiten de ogen en ik zet muziekstuk De Moldau aan. Dertien minuten gaan we luisteren naar een verhaal, gespeeld door een subliem orkest. En al heb ik het stuk al jaren zo laten horen als ik met de Romantiek begin, elke keer als het thema inzet, richten de haren op mijn arm zich in gelid op, waarna het kippenvel zich tot in mijn nek uitbreidt. Componist Bedřich Smetana roemde met deze symphonie de bossen, de bergen, de mensen en de verhalen die zijn land vorm hadden gegeven. Dat je zo van je land kan houden…
We luisteren nog een keer, maar nu met uitleg: de rivier ontstaat in de bergen uit stroompjes. Een fluit en een klarinet. Hij wordt groter, gaat het bos in, langs een jachtpartij, door hoorns gespeeld. Langs een bruiloft – je hoort hoe de gasten dansen. Het orkest zwelt aan en we horen een storm met pauken en een waterval, door zwaar kopieer gespeeld. De nacht, de ochtend, het is prachtig muzikaal weergegeven. De rivier eindigt onder de zeven bruggen van een van de mooiste steden van Europa: Praag.
Het geeft te denken. Hoe zou een compositie over mijn vaderland klinken? Ons land, dat tot de tien welvarendste landen van de wereld behoort. We hebben veel mooie natuur, zeker. Maar hoe klinken weiden vol gemodificeerd gras, zonder bloemen? Welke instrumenten laten we de boerenprotesten en de azc-rellen vertolken? Hoe klinkt de wind, die in het lege hoofd van de voormalig minister van landbouw vrij spel heeft? Ik zag laatst de propagandaposter van Lidewij de Vos met die Prinsenvlag, waar iemand de moeite had genomen een Hitlersnorretje onder haar neus te tekenen. De gelijkenis werd ineens treffend. Hmm, een grappige fagot misschien?
De leerlingen vinden het stuk meestal mooi. Het verhaal erachter draagt er zeker toe bij, maar de muziek spreekt voor zich. Het feit dat Smetana volledig doof was nog voordat hij het stuk af had, oogst ver- en bewondering. Zo luisteren we het hele lesuur naar het stuk, iets wat de componist zelf heeft moeten ontberen. Ik vind het een magische les, elke keer weer.
En intussen stijgt een volstrekt walgelijk stukje AI misbaksel- muziek tegen de komst van azc’s in de hitlijsten. Ons neusje van de zalm, de extreemrechtse club, verklankt ons landje met dit stuk digitale braaksel. Het bezingt niet de schoonheid van ons land, maar legt de smerigste krochten ervan bloot. Het neemt ons niet bevlogen mee in een lofzang, maar drukt alleen de zwartheid van sommige zielen uit. En ik zal het niet in zijn geheel aan een vijf havo klas laten horen, met het licht gedimd en de ogen gesloten.
De abjecte en minne boodschap hoeven we niet te analyseren, elke minuut die we er aan zouden besteden zou zonde zijn van het verspillen van kostelijke lucht en tijd. Ik ben bang dat we na afloop zouden wensen dat we doof waren.
Arjaan Verheule is docent muziek en CKV op de middelbare school en het Koninklijk Conservatorium. Hij begeleidt nieuwe docenten en studenten op zijn school en als stagebegeleider van het Conservatorium van Amsterdam. Daarnaast is hij lid van de onderwijscommissie.