Het leren kijken (naar kunst) houdt nooit op
Blog / Tijl Bossuyt / 22-01-2026
Hoe blijven we positief en open-minded wanneer we dagelijks worden blootgesteld aan verschrikkelijk nieuws? Kijk vaker écht naar kunst, zonder oordeel. Dat schrijft de Vlaamse kunstdocent Tijl Bossuyt. In deze blog legt hij uit hoe we dat doen.
Kijken is een levenslange oefening. Naarmate je ouder wordt gaan de ogen achteruit, maar juist daarom moet de waarneming beter worden. De inzichten die je gedurende de jaren ervoor via het kijken opbouwde kunnen daarbij helpen. Elke ‘waarheid’ is immers relatief en duurt enkel tot er weer nieuwe feiten en argumenten zijn om iets opnieuw te bekijken. Toch lijkt het dat we hardleers zijn en blijven vasthouden aan de gewoonte, de kijk zoals altijd. We verstarren en zien de wereld van gisteren, de waarheid van weleer. Het denken wordt een diepe groef waar we niet, of niet makkelijk, uit geraken.
De vraag blijft hoe we ons kunnen behoeden voor die val. Hoe kunnen we onszelf trainen en wakker houden zodat de ingesleten paden zich vernieuwen of zodat er nieuwe paden worden aangelegd? Ik denk door te kijken naar dat wat we nog niet begrijpen, naar dat wat onbekend is, naar wat nieuw lijkt of blijkt. Dat zou een dagelijkse oefening moeten zijn, net zoals meditatie dat is. Ik raad het iedereen aan: blader in boeken met beelden, schilderwerken en tekeningen. Of stap een museum met kunst binnen.
Oordeel niet! Kijk, weet niet, begrijp niet, maar KIJK. Laat komen wat het je vertelt, laat je vertellen door anderen wat zij zien, en kijk dan opnieuw wat je nog niet weet, niet begrijpt en oordeel nog steeds niet. De training daarin kan niet vroeg genoeg beginnen. Het kijken, bestuderen, reflecteren – en wie weet uiteindelijk ook genieten van kunst – is een oefening die helpt om een open vizier te behouden. Zowel in de kunst als in het leven.
In het niet weten en in het zoeken ligt de ware schoonheid verscholen. Bij een oordeel stopt het proces. De schoonheid van de ontdekking van de verstoring van oude normen en waarden die worden herzien is een beloning. Het kan ontroeren, nijpen en strelen, maar ook schokken en slaan. Laat dat je niet tegenhouden. Vooral als de tijdgeest zoals vandaag onzeker is, kan écht kijken naar kunst helpen om niet te blijven vasthouden aan wat was.
Ik kan het belang van waarnemen en kijken niet genoeg benadrukken als men het denken wil bevorderen. Vooral in een tijd waarin meningen worden getoeterd en ‘waarheden’ door AI gegenereerd. Het actief en receptief kijken is nodig voor het trainen van reflectie en het denken zelf. Een nieuwe kijk met nieuwe vragen – én de verbeelding van onszelf en die van anderen – kan de geest masseren voor alweer een nieuwe tijdelijke waarheid tot het volgende kijken begint. Het houdt immers nooit op, de waarheid wordt elk moment geboren. We kunnen onze blik dus maar beter openhouden.
Tijl Bossuyt is auteur en betrokken bij De Veerman, een kunstcollectief in Vlaanderen dat actief is in de kunsteducatie.