Inclusiever kunstonderwijs? Wicked Kunsteducatie helpt ook bij neurodiversiteit!

Blog / Arida Bandringa / 19-03-2026

We moeten anders gaan kijken naar hoe mensen leren. Specifiek: er moet in het onderwijs ruimte gemaakt worden voor mensen die neurodivergent zijn. Onderwijsinnovator Arida Bandringa vertelt in haar zevende blog over ‘toekomstschap’ welke kansen zij ziet voor breinvriendelijk kunstonderwijs.

Begin januari lanceerde Mattel een Barbie met een autismespectrumstoornis. Wat op het eerste gezicht simpelweg een uitbreiding van het assortiment lijkt, is in werkelijkheid een betekenisvolle stap in de zichtbaarheid van neurodiversiteit. Met deze pop, onderdeel van een inclusieve Barbie-lijn, draagt Mattel bij aan het doorbreken van stigma rond anders bedraad zijn. Daarmee wordt onderstreept dat neurodivergentie geen uitzondering is, maar een vanzelfsprekend onderdeel van menselijke diversiteit.

Neurodiversiteit betekent namelijk niets anders dan dat alle hersenen verschillend zijn. Sommige breinen verwerken informatie anders, ervaren prikkels intenser of hebben meer behoefte aan structuur. Denk aan mensen met autisme, ADHD, hoogbegaafdheid of hoogsensitiviteit (soms is er weinig onderscheid tussen deze diagnoses). Je ziet het niet aan de buitenkant, maar neurodiversiteit heeft grote invloed op hoe iemand leert, werkt en de wereld beleeft. Toch is ons onderwijs nog vaak ingericht op één dominante manier van denken en leren: De ‘neurotypische’ manier.

Hoe het voelt om autistisch te zijn, laat kunstenaar Asefeh Tayebani (zelf autistisch) op directe manier ervaren met haar wearables Precious Burden. Ze ontwierp draagbare objecten die prikkels versterken of vervormen. Een wearable op de arm geeft via sensoren een elektrische impuls voor een intense huidprikkel. Een andere, gedragen op het hoofd, versterkt en vervormt geluid via een speaker op de borstkas. Wat voor de één een gewoon geluid is, kan voor de ander overweldigend zijn. Tayebani maakt voelbaar wat meestal onzichtbaar blijft: hoe het is als je brein continu extra hard moet werken om prikkels te verwerken.

Precious Burden (2018) Asefeh Tayebani

Ook in het onderwijs groeit het besef dat we anders moeten gaan kijken naar hoe mensen leren. In het must-read boek voor alle onderwijsprofessionals Als alle breinen leren laat Saskia Schepers overtuigend zien dat onderwijs dat uitgaat van neurodiversiteit niet alleen helpend is voor een kleine groep leerlingen, maar het leerplezier van álle leerlingen vergroot. Wanneer we variatie toestaan in hoe leerlingen leren en laten zien wat ze kunnen, ontstaat ruimte in plaats van druk.

En precies dáár zie ik een enorme kans voor kunstonderwijs en in het bijzonder voor Wicked Kunsteducatie! Omdat deze methode vertrekt vanuit verschillen en niet vanuit tekorten. In plaats van één vast stappenplan of een voorgeschreven eindproduct, bieden Wicked-opdrachten ruimte voor meerdere invalshoeken, denkstijlen en uitkomsten. Leerlingen mogen onderzoeken, experimenteren en hun eigen proces volgen. Daardoor groeit eigenaarschap, zelfvertrouwen en betrokkenheid.

Wanneer je deze methode combineert met Universal Design for Learning ontstaat er een leeromgeving waarin leerlingen leerstof op verschillende manieren eigen kunnen maken. Denk aan leren via audio, video of tekst met visuele ondersteuning. Vervolgens verwerken ze hun inzichten met de Wicked-aanpak in een betekenisvol eindproduct. Deze combinatie verlaagt drempels voor leerlingen die anders leren, creëren of prikkels verwerken. Tegelijkertijd vergroot dit het leerplezier van de hele groep. Want gelijke kansen creëren betekent niet dat iedereen hetzelfde moet doen — het betekent dat iedereen op een passende manier volwaardig kan meedoen.

Een inclusieve Barbie is een mooie stap. Maar echte inclusie begint in onze klaslokalen met hoe wij breinvriendelijk kunstonderwijs ontwerpen en daarin de ruimte geven aan verschillen. Anders bedraad zijn is geen afwijking. It’s only human.

Meer weten?

Lisanne van Marrewijk betoogt in dit artikel voor Psychologie Magazine hoe Autisme-barbie bijdraagt aan inclusiviteit.
Lees Slim genoeg om gek te zijn, een graphic novel van Astrid Poot over autisme thuis, op school en op je werk.
Lees ArtSciences Unlocked, het verslag van een ontwerponderzoek uit 2022 naar Artssciences onderwijs voor jongeren met autisme in het vso.
Bekijk Gewoon Lastig of Neurodivers?, een documentaire met Karim Amghar over drie neurodivergente jongeren met ADD, hoogbegaafdheid en autisme.
Bekijk Mediamatic, een online platform voor neurodivergente kunstenaars en designers.
Wil jij of je team ook getraind worden in Wicked Kunsteducatie, kijk dan hier welke trainingen we geven.
Geinspireerd om met UDL aan de slag te gaan? Kijk dan hier voor meer informatie en downloads.

Arida Bandringa begeeft zich als onderwijsinnovator en educatief ontwerper op het snijvlak van kunst, wetenschap, technologie en kritisch burgerschap. Ze heeft 20 jaar ervaring als docent beeldende vorming en CKV.