Van Beeldenstorm tot corona-rel: museumles over activisme en vrijheid van vroeger tot nu
Auteur: Sifra Wieldraaijer | Beeld: Museumles In opstand voor vrijheid Hof van Nederland leerlingen mbo Foto Daisy van Knotsenburg
Wat is vrijheid? Mag of moet je daarvoor in opstand komen? En hoe ver mag je daarbij gaan? In museum Hof van Nederland onderzoeken we deze vragen in het schoolprogramma In opstand voor vrijheid.
Burgerschap in museum Hof van Nederland
In Hof van Nederland beleef je door kunstwerken en erfgoed hoe wij vroeger en nu omgaan met onze vrijheden, verteld vanuit verschillende perspectieven. Het museum vertelt onder meer over opstanden waarbij men streed voor vrijheid. Activisme vormt daarom de kern van dit burgerschapsprogramma.
Om historische kunstwerken en voorwerpen betekenisvol te maken voor jongeren, leggen we steeds een link met het heden. In een van de zalen bespreken we middels de Reformatie (1520-1580) en de daaropvolgende Beeldenstorm (1566) hoe mensen in opstand komen. De Beeldenstorm was gewelddadig, net als de recentere coronarellen. Tegelijkertijd bestaan er ook vreedzame vormen van verzet, zichtbaar in 16de-eeuwse spotprenten en pamfletten. De leerlingen maken vervolgens een eigentijdse humoristische spotprent in hun eigen ‘taal’: een maatschappelijk geëngageerde meme.
Sporen van slavernij
Een volgende zaal behandelt de slavernij en het verzet daartegen – zeker niet alleen door abolitionisten, maar ook door de tot slaaf gemaakten. De afschaffing van de slavernij werkt door in onze tijd; denk aan discussies over hoe we in Nederland met dit verleden omgaan. Leerlingen geven door hun positie in de ruimte aan hoe ver zij zouden gaan bij protesten over thema’s als racisme, woningnood en klimaatverandering. Ook onderzoeken ze of er onderwerpen zijn waarbij ze geweld gerechtvaardigd vinden, zoals bij de verzetsstrijders op de plantages.
Fake news
Fake news is geen uitvinding van de Amerikaanse president Trump, toont geschilderde propaganda uit de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648). Tijdens de opstand tegen de Spaanse koning overtuigden opstandelingen hun landgenoten door Spanjaarden als duivel te verbeelden. De werkelijkheid was genuanceerder. Leerlingen koppelen kritiekpunten van de Nederlanders in het schilderij aan uitspraken die het Spaanse perspectief hierop verwoorden. Zo ontstaat er een gesprek over het gevaar van zwart-witdenken en het belang van informatie vergaren uit een diversiteit aan invalshoeken.
Activisme is essentieel voor onze samenleving; vrijheid is immers nooit ‘af’.
Polarisatie
Activisme is essentieel voor onze samenleving; vrijheid is immers nooit ‘af’. In tijden van polarisatie is het echter minstens zo belangrijk om met elkaar in contact te blijven. Daarom sturen we tijdens dit programma aan op een respectvol gesprek tussen de leerlingen. Door in te spelen op hun inlevingsvermogen ontstaat verbinding met onze medemens – van toen én nu.
Dit artikel stond in KZ01/2026.
Meer weten?
Lees meer over In opstand voor vrijheid (een programma voor vo, mbo en hbo) en alle andere schoolprogramma’s van Hof van Nederland.
Sifra Wieldraaijer is kunsthistoricus, museumeducator en docent CKV/kunst (algemeen). Ze werkt als onderwijseducator voor de Dordrechtse gemeentelijke musea: Hof van Nederland, Dordrechts Museum en Huis Van Gijn.
