Entertainen en engageren
Blog / Pieter Baay / 12-09-2025
Zomervakantie: ik kijk een serie en hup, ik zit alweer in de volgende. Ik lees een boek en voor ik ’t weet, is-ie uit. Ik bezoek een kathedraal en . . . sta weer buiten. We zijn voor eventjes geëntertaind, maar we laten ons niet zomaar engageren – daarvoor moet je van goede huize komen! Dat zien we in de kunst net zoals in het onderwijs.
‘Je kunt alleen iets nieuws maken als je het oude levend houdt, niet alleen maar bewaart’, zo schrijft Bas Heijne in De Wijde Wereld. Een mooi inzicht voor zowel kunst als onderwijs. ‘Bewaarde kunst’, vervolgt Heijne, ‘zegt ons wie we waren, maar zegt ze ons ook wie we zijn? Wie iets al te goed bewaart, zit voor hij het weet met een fossiel. Luchtdicht verpakte kunst stikt. En wijzelf ook, want door de eerbied voor al die geconserveerde, opgepoetste en bijgezette kunst, kan die nooit meer betekenis krijgen voor ons eigen leven.’
En zo is het ook met het lesboek, de instructievideo en de docent. Als we alles consumeren als zoete koek, zijn we precies nergens. We absorberen het, kunnen het misschien zelfs reproduceren, maar hebben er geen relatie mee. En voor we het weten, heeft ons hoofd de collectie zoete koekjes opgeschoond.
Het ambachtelijke van onderwijs is om zulke brokken aan te bieden, dat er wel gekauwd wil worden. Het vraagt om mensen wakker te maken voor het appel dat de ander of de wereld op hen doet, zonder daardoor overspoeld te raken. Het vraagt om het boek, de kathedraal, het bingeluisterwaardige docent-verhaal, de les levend te maken. Levend in de betekenis van ‘op de grens van wat was en van wat kan zijn’.
Met grote bewondering kijk ik naar de docenten die daarin slagen. In het mbo zien we hen soms; die weten een verbinding te maken tussen ‘iets’ in de student en in de wereld. Die naast reproductie een appel doen op verbeeldingskracht, naast overdracht benieuwd zijn naar co-creatie. Aandacht voor de geschiedenis én verkennen wat dit vandaag voor jou betekent. Studenten zo uitnodigen tot een stap in het nog onbekende.
Daarvoor maken we ons hard in het onderwijs. Bewust pendelen tussen oud en nieuw, bewust de verbinding aangaan met je omgeving en soms zichtbaar blijven onderscheiden. Bewust betekenis geven en je engagement opzoeken.
Toch die pauzeknop weer eens indrukken tijdens de serie, het boek, het kerkbezoek. Zuurstof, tijd en ruimte toevoegen aan de luchtdichte verpakking, zodat we ons weer gaan engageren met wat ons wordt voorgeschoteld.
Pieter Baay is praktijkinnovator in het mbo en beweegt graag tussen reflectie en actie. Hij richt zijn sociologische blik op de maatschappelijke kant van het mbo, met speciale interesse voor pedagogische vragen. Samen met kunstenaars en onderzoekers van netwerkorganisatie Onderwijs124 versterkt hij pedagogische praktijkinnovatie in het mbo. Pieter is ook werkzaam voor het Consortium voor Innovatie (CVI).