Aandacht voor ambachtelijk vakmanschap
Auteur: Noortje Schmit | Beeld: 1. Wendy van Wilgenburg filmt goudbrokaatwevers in Fez Marokko Foto Arne Verbrugh 2. Ambacht in Beeld Festival Foto Bram Kloos
Wendy van Wilgenburg is cultureel en visueel antropoloog en oprichter en directeur van het Ambacht in Beeld Festival, een jaarlijks festival dat een breed publiek van alle leeftijden kennis laat maken met ambachten uit binnen- en buitenland.
Van Wilgenburg: ‘Toen ik culturele en visuele antropologie studeerde, maakte ik mijn eerste film, over de bouw van een viool (De Ideale Klank, 2000). Ik was geïntrigeerd door de embodied knowledge van vioolbouwer Matthieu Besseling. De identieke herhalingen van een bepaalde beweging, met gereedschap dat een verlengstuk van zijn handen leek te zijn, de spieren die precies wisten wat ze moesten doen, de oren die konden luisteren naar het geluid van het hout, de ogen die de nerf observeerden, de neus die de hars rook. Alles werkte samen in een verfijnd evenwicht om het perfecte instrument te maken. Jarenlang oefenen, met toewijding, doorzettingsvermogen en ruimte voor experiment, hebben van hem een meestervioolbouwer gemaakt.’
‘Mijn film over de vioolbouwer werd heel positief ontvangen en dit gaf me veel energie om door te gaan met het maken van films over ambachten. Ik heb in de afgelopen 25 jaar zo’n 150 films gemaakt, waarin ik beeldhouwers, molenrestauratoren, vilters, kostuumrestauratoren, modeontwerpers, graffitischrijvers, mandenvlechters, touwslagers, smeden en nog veel meer geweldige ambachtslieden heb mogen portretteren.’
Tegenwoordig staan deze ambachtelijke vaardigheden onder druk. Ambachtslieden zijn veelal uit het straatbeeld verdwenen, omdat de werkplaatsen zijn verhuisd naar goedkopere delen van de stad, buiten de woonwijken. Ook hebben ambachtslieden moeite om opvolgers te vinden. Dit komt onder andere omdat het jaren van training kost om meester te worden. Hier hebben niet veel mensen de toewijding en het doorzettingsvermogen voor. Daarbij zien we dat jongeren in een op geld gebaseerde samenleving banen kiezen die hen meer financiële zekerheid geven. In deze tijd van massaproductie en massaconsumptie is het vinden van klanten voor ambachtslieden vaak ook geen vanzelfsprekendheid.
Van Wilgenburg: ‘Ik vind het enorm belangrijk en urgent dat we de vaardigheden van ambachtslieden herwaarderen, dat we kinderen leren om met hun handen iets moois te maken. Dat we vakmensen een podium bieden en dat we ze in contact brengen met een groot publiek om hun kunde en passie te delen en wellicht een opvolger of klant te vinden. Bovendien zet ik me in om ambachtelijke vakkennis te behouden, diverse ambachten zijn al (bijna) uitgestorven, denk aan perkament maken of kuipen.’
Ambacht in Beeld Festival
In 2013 richtte Van Wilgenburg het Ambacht in Beeld Festival op. ‘Ik voelde een enorme drive om een veel breder publiek met ambachtelijk meesterschap in aanraking te brengen.’ Het evenement begon als een relatief klein filmfestival in Zaandam, met zo’n 200 toeschouwers. In drie jaar tijd groeide het uit tot een groot live evenement in Amsterdam, met filmvertoningen, maar vooral met hands-on workshops en masterclasses voor jong en oud. 21 en 22 september vindt de tiende editie van het festival in de NDSM Loods plaats. Van Wilgenburg: ‘Je handen uit de mouwen steken op een evenement dat voelt als een openbare werkplaats, spreekt een breed publiek aan. Nieuwe vaardigheden leren van een internationale meester heeft waarde voor studenten en professionals. Zo nodigen we dit jaar de laatste goudbrokaatwever van Fez (Marokko) uit voor een masterclass. En dit is maar een voorbeeld van de ruim honderd meester-ambachtslieden die we verwelkomen.’
Ambacht in Beeld Opleidingsdagen
Sinds 2023 organiseert Stichting Ambacht in Beeld naast het festival de Ambacht in Beeld Opleidingsdagen. Deze zijn bedoeld voor creatieve scholieren met maakdrang op het vmbo, havo en vwo en bieden scholieren een unieke kans om kennis te maken met allerlei ambachtelijke vakopleidingen. Anders dan een onderwijsmarkt staat niet het luisteren naar presentaties centraal, maar juist het zelf doen. Scholieren kunnen gratis workshops volgen en zo ontdekken met welke materialen en gereedschappen ze affiniteit voelen. Decanen en ouders kunnen deelnemen aan een informatief programma met meet-the-maker-sessies en informatie krijgen over opleidingen en arbeidsmarktperspectieven. ‘We organiseren deze Opleidingsdagen om de zichtbaarheid en instroom op deze opleidingen te vergroten, hoognodig in deze tijd.’
Noortje Schmit is kunsthistoricus en fotograaf en werkt als PR Manager voor het Ambacht in Beeld Festival en de Opleidingsdagen.