Je identiteit als verdienmodel: wie ontwerpt jou?

Blog / Arida Bandringa / 05-09-2026

Wie bepaalt hoe de betere versie van jezelf eruitziet en hoe vrij ben je in die keuze? Arida Bandringa vindt dat kunstdocenten hun leerlingen bewustwording moeten bijbrengen over hoe online beeldculturen hun zelfbeeld beïnvloeden en hun portemonnee leegtrekken.

Mijn Fitbit ligt te verstoffen op de plank en op Instagram ben ik van poster naar lurker gegaan. Het constant tracken van mezelf – stappen, slaap, hartslag – en het online laten zien en likes krijgen was niet goed voor mijn gemoedstoestand. Het hield me in een voortdurende staat van self-awareness: hoe doe ik het, hoe zie ik eruit, hoe gezond ben ik, hoe kom ik over?

In het (anti)zelfhulpboek Help Je Zelf! De opkomst van Self-Design stelt ontwerper Mieke Gerritzen juist die vragen centraal: wie ben je, wie wil je zijn en wat moet je doen om daar te komen? Het boek uit 2020 lag al even bij mij op de plank maar is nog verrassend actueel. Het onderzoekt op een speelse en kritische manier hoe we via de hedendaagse beeld- en mediacultuur steeds meer de opdracht krijgen om onszelf, ons lichaam, imago, gedrag, carrière en identiteit als een designproject te behandelen. Maar die schijnbare vrijheid om onszelf te ontwerpen wordt sterk gestuurd door de beelden en normen om ons heen, en tegenwoordig ook in wat er technologisch mogelijk is.

Pagina 118+119 uit Help Je Zelf! De opkomst van Self-Design Mieke Gerritzen Valiz (2020)

Neem ‘looksmaxxing’. Hierbij draait het om het maximaliseren van fysieke aantrekkelijkheid: een betere huid, meer spieren, minder lichaamsvet, een scherpere kaaklijn, enzovoorts. In een interview met Nieuwsuur zegt mediapedagoog Jacqueline Kleijer hierover: jongens hopen dat ze zelfverzekerder worden als ze er beter uitzien, maar juist het tegenovergestelde kan gebeuren. Zodra je begint met optimaliseren, ontdek je namelijk steeds weer iets nieuws dat niet perfect is. Daarmee wordt het bijna onmogelijk om ooit klaar te zijn met het ‘ontwerpen’ van jezelf.

Zo is de online (mannen)cultuur een commerciële miljardenindustrie geworden waarin onzekerheid geld waard is, schrijft BNR naar aanleiding van het rapport The Grift Economy. Voel je je niet aantrekkelijk, succesvol of mannelijk (of vrouwelijk) genoeg? Dan is er vaak een peperduur product, cursus, coachingstraject of supplement dat belooft je te helpen. Onzekerheid wordt zo de grondstof en zelfverbetering het verdienmodel.

Dat maakt het eerdergenoemde boek Help Je Zelf! voor mij actueler dan ooit. Als we onszelf voortdurend kunnen ontwerpen, moeten we leerlingen misschien niet alleen leren hoe ze een beeld van zichzelf maken, maar ze ook kritisch leren kijken naar de beelden die ze online en offline tegenkomen en die ze vertellen wie ze zouden moeten worden en wat het ze gaat kosten.

Tip voor een interessante vakoverstijgende opdracht: maak een datavisualisatie van hoeveel het ontwerpen van je identiteit je kost.

Meer weten?

Niet alleen jongeren zijn bezig met hun lichaam. Lees over de longevity-hype die inmiddels ook naar Nederland is gekomen.
Bekijk de documentaire Don’t Die op Netflix. Hierin kijken we mee in de extreme gezondheidsroutines van de rijke ondernemer Bryan Johnson, die hiermee zijn leven probeert te verlengen. Elke dag inspireert hij honderdduizenden volgers met zijn Don’t Die-beweging. Hij ontwikkelde de peperdure voedsellijn Blueprint en een algoritme dat beter voor jezelf zorgt dan je zelf kunt.
Ga naar de tentoonstelling SHAPE in het textielmuseum Den Bosch, een modetentoonstelling die ingaat op onderwerpen als de maakbaarheid van het lichaam en de creatie van identiteit door middel van textiel en mode.

Arida Bandringa begeeft zich als onderwijsinnovator en educatief ontwerper op het snijvlak van kunst, wetenschap, technologie en kritisch burgerschap. Ze heeft 20 jaar ervaring als docent beeldende vorming en CKV.