Moeder zijn geeft kunst een andere essentie, maar dan moet de sector wel meebewegen
Auteur: Marloes Shami-van Houten | Beeld: 1-2. Dans (& gedicht) Marloes Shami-van Houten Fotografie Pieter van Dijen 3. Marloes Shami-van Houten Foto Mark Lam
Sinds Marloes Shami-van Houten moeder is, zijn momenten van ononderbroken artistieke flow schaars. In haar The Artist Mother Project onderzoekt ze de verhouding tussen moederschap en kunstenaarschap. Wat als we ouder zijn niet zien als obstakel maar juist een meerwaarde voor de kunst – en meer ruimte durven te maken voor zorgende kunstenaars?
Artistieke flow
Ik had een schrijvershuisje aan zee geboekt. Stilte, natuur, tijd, alles om weer eens die artistieke flow te voelen. Even weg van een huis waar altijd iets te doen is. Maar vannacht kreeg mijn zoontje hoge koorts. En dus zit ik nu thuis, tussen het troosten, bellen met de dokter en het ophalen van medicatie. Van die ononderbroken flow is weinig over.
Ik vraag me af: hebben mijn gedachten en wat ik maak minder diepgang sinds ik moeder ben? Het afvegen van tranen en het voeren van een aardbeienijsje voelt niet hoog verheven. Eerder aards en vanzelfsprekend. Mijn zoontje kijkt me aan, fluistert “mama”, en glijdt in mijn armen. Er is plek voor twee: een kleuter op mijn schoot en een vrolijk boksend babybroertje in mijn buik. Misschien is dat wat veranderd is: het transcendente zoekt niet langer afstand, maar nestelt zich juist in het alledaagse.
The Artist Mother Project
Wat ik hier thuis ervaar, staat niet los van hoe we kunstenaarschap breder begrijpen. In de kunstwereld leeft nog vaak het beeld van de kunstenaar die volledig beschikbaar is. Iemand die zich kan afsluiten van het dagelijks leven om zich te verdiepen in het werk. Maar dat beeld botst met mijn realiteit, en die van veel andere makers.
Daarom ben ik in 2023, kort na de geboorte van mijn eerste kind, The Artist Mother Project gestart. In dit interculturele artistieke onderzoeksproject onderzoek ik, via beeldend werk, dans en poëzie, hoe kunstenaarschap en moederschap zich tot elkaar verhouden. Het project ontwikkelde zich tussen Nederland en Hong Kong, met onder andere een dansfototentoonstelling met poëzie (Nederland 2024), een artistieke residentie en een beeldende tentoonstelling met performance (Hong Kong 2025-2026). Daar werd zichtbaar hoe creatie niet ondanks, maar juist binnen zorg, lichamelijke verandering en onderbroken tijd ontstaat.
Moeder en kunstenaar
Sinds ik moeder ben, merk ik ook een verschuiving in wat ik wil maken. Minder produceren om het produceren. Minder interesse in oppervlakkigheid. Mijn tijd is schaarser en daardoor waardevoller. Ik wil werken aan wat essentieel is. Liever één of twee projecten die zich over jaren mogen ontvouwen, dan voortdurend opnieuw beginnen.
Misschien zit de waarde van artistiek werk niet in ononderbroken tijd, maar in een andere vorm van aandacht. In het schakelen, het belichaamde, het alledaagse dat steeds door het werk heen loopt. Maar waarom zien we dat deel van kunstenaars zo weinig terug in hun werk?
Het zorgende, het onderbroken, het lichamelijke. Wat me opvalt, is dat onze systemen daar nog weinig ruimte voor maken. In kunsteducatie, residenties en subsidies gaan we nog steeds uit van de maker die vrij en volledig beschikbaar is. Maar die maker bestaat lang niet altijd. Als we die norm blijven hanteren, sluiten we structureel kunstenaars uit. Niet omdat ze minder toegewijd of ambitieus zijn, maar omdat hun leven anders is ingericht.
Family-friendly kunstpraktijk
Het is tijd om de inclusie van makers met een zorgtaak serieus te nemen. Dat betekent: investeren in family-friendly artist-in-residence programma’s waarin zorg geen obstakel is, maar onderdeel van de praktijk. En: minder nadruk op korte projectsubsidies die fragmentatie versterken, en meer ruimte voor langlopende ontwikkeltrajecten, óók binnen de performing arts. Want als we blijven produceren volgens een model dat alleen werkt voor de ‘ongebonden kunstenaar’, missen we werk dat ontstaat vanuit een andere urgentie.
Mijn werk versnippert niet, het verscherpt. Mijn tijd is begrensd en dwingt tot keuzes. Wat doet ertoe? Waar wil ik mijn aandacht aan geven? Misschien brengt ouderschap me niet verder, maar dichter bij de essentie. Bij wat er echt toe doet, niet alleen voor mij, maar voor de wereld waarin mijn kinderen opgroeien.
Het alledaagse en het existentiële bestaan niet naast elkaar, maar door elkaar heen. De vraag is niet of kunstenaars met een zorgtaak zich moeten aanpassen. De vraag is: wanneer past het veld zich aan?
Uiteindelijk ben ik toch nog bij het huisje aangekomen. Niet om 13.00 uur, maar om 20.30 uur. Deze blog schreef ik, passend genoeg, niet in een ononderbroken artistieke flow met zeezicht, maar in de flarden van tijd daartussen. Misschien zegt dat genoeg.
Magma
Zo aards
In contact met de kolkende massa
Onder de aardkorst
Lava, van waaruit nieuwe dingen en
mensen gevormd worden
Onzichtbaar
Minder publiekelijk
Meer naar binnen gericht
Als het hoofd wel opgericht wordt
Dan is het fier, krachtig…
Als leeuwin,
moeder van één klein leeuwtje specifiek
Moeder van zoveel meer
Waar ik me nu verbonden mee voel
Dr. Marloes Shami – van Houten is danser, maker, kunsteducator en senior onderzoeker met een internationale praktijk tussen Europa en Azië. Met ruim 25 jaar ervaring werkt zij op het snijvlak van kunst, welzijn en kunsteducatie, met een focus op belichaamde kennis, identiteit en verbondenheid.
