Orgel Joke, azc rellen en onze vaderlandse cultuur
Blog / Arjaan Verheule / 05-06-2026
Overal in Nederland lijkt geweld tijdens demonstraties geweld normaal te worden. Zit dit soms in onze Nederlandse cultuur ingebakken, vraagt Arjaan Verheule zich af. Hoe komt cultuur eigenlijk tot stand? En wat is dan de Nederlandse?
Op een bevrijdingsfestival stond op het grote podium een ietwat pafferige man in groen trainingspak flarden van Nederlandse rapliedjes – van andere artiesten – te schreeuwen. Het jeugdige publiek rapte vrolijk mee. De man kon duidelijk niet zingen, want op momenten dat dit van hem verwacht werd ging hij hopeloos de mist in. Wat hem echter wel goed afging was het om de haverklap brullen: “In drie, in twee, in drie, twee één, Soetermeer, laat je hooorraaaaah!” waarna de zoveelste drop inzette, die de meute op een neer liet hossen. Cultuur, lieve mensen, gestuurd door volstrekte ongecompliceerdheid en verdienmodellen.
Tijdens CKV lessen leg ik het ontstaan van cultuur altijd uit aan de hand van een experiment. Een troep apen in een verblijf leert het volgende: als één aap de paal in het midden van het verblijf beklimt om de tros bananen bovenaan te pakken, wordt de hele troep nat gespoten. Al gauw wordt elke aap die een poging waagt naar beneden getrokken en in elkaar geslagen. Als je vervolgens de apen een voor een vervangt en elke nieuwkomer leert dat het beklimmen van de paal hard wordt bestraft, ontstaat cultuur. Als de hele troep vervangen is weet elke aap: als je in de paal klimt word je in elkaar geslagen. Niemand weet nog waarom: zo doen wij dat nou eenmaal.
In Papua Nieuw Guinea worden jongens op hun veertiende op het dorpsplein publiekelijk besneden en in Nederland hossen we in grote groepen op het dorpsplein op hoempamuziek. Hier slaan we liever zelf ons dorpshuis aan gort als er een azc dreigt te komen, dan dat we mensen in nood helpen. Waarom? Weet ik het! Dat zit in onze cultuur gebakken. Dat is óns gemeentehuis, het zijn ónze eieren, het zijn ónze stoeptegels die we door ónze ruit gooien. En één koekje bij de thee.
Als je aan jonge mensen vraagt wie Mahler was blijft het minutenlang stil, maar Orgel Joke kennen ze allemaal. Orgel Joke? Ik had eerst ook geen idee. Maar Joke is een fenomeen. Het 77-jarige oma type is bekend geworden door Tiktok. Ze speelt met twee vingers bekende melodieën met een beat erachter. Ze zat, zo zag ik op tv, tijdens een festival in haar eentje op een enorm podium, voor een uitzinnige zaal, Narcotic van Liquido te spelen. Alleen de melodie van het intro. Eindeloos herhaald. Het publiek brulde mee.
Ik heb al jaren geen oma meer, maar zou Joke zo willen adopteren als oma. Ze heeft vast altijd een pepermuntje in haar tas. Zoals het hoort. En ze maakt er echt een feest van. Tegelijkertijd vraag ik me af: had Orgel Fatma ook op de Zwarte Cross kunnen spelen? Of had het publiek dan vuurwerk en spandoeken meegenomen?
Onze cultuur is blijkbaar nog best complex. We hijsen asielzoekers aan de galg en Orgel Joke op een voetstuk. Woke is een vies woord en we gaan alleen naar links als we eerst een dom melodietje ge-dutedutedutedut hebben en een slimme volkszanger brult: “NAAR LINKS!”
Arjaan Verheule is docent muziek en CKV op de middelbare school en het Koninklijk Conservatorium. Hij begeleidt nieuwe docenten en studenten op zijn school en als stagebegeleider van het Conservatorium van Amsterdam. Daarnaast is hij lid van de onderwijscommissie.