Rolmodellen: de baslijnen van vertrouwen
Elke goede docent draagt sporen van anderen met zich mee. Een gebaar, een zin, een manier van kijken – ooit ontvangen van iemand die op het juiste moment iets losmaakte. In de nieuwe rubriek Rolmodellen gaan we op zoek naar die momenten van overdracht: wanneer iemand je raakte en hoe dat vandaag doorwerkt in je eigen lespraktijk.
Auteur: Moreno Maugliani | Beeld: Vincent Leatemia Foto Spotted Zebra
Vincent Leatemia, muziekdocent op de Internationale Schakelklas (ISK) Het Stedelijk in Enschede, spreekt over zijn band met Ruben de Wilde, zijn basdocent op het ArtEZ Conservatorium in Enschede, die verder keek dan noten en partituren. Leatemia neemt ons mee naar 2009, naar het moment waarop hij niet alleen begreep wat voor leerling hij was, maar ook wie hij als leraar wilde worden.
“Toen ik voor het eerst les kreeg van Ruben de Wilde, wist ik meteen: zo kan het dus ook. Hij viel in voor mijn vaste basdocent en gaf de les een totaal andere wending dan ik gewend was. Geen droge bladmuziek of standaardopdrachten, maar oefeningen die aansloten bij mijn kracht: mijn gehoor. Dat was voor mij een keerpunt.
Ik herinner me nog goed dat hij me iets liet doen met zogenoemde modale toonladders – toonladders die elk een andere klankkleur hebben, afhankelijk van de noot waarop je begint. Voor mij was dat tot dan toe abstract, theoretisch. Maar Ruben zei: ‘Speel nu eens van G tot G. Hoor je het verschil?’ En ineens viel het kwartje. Hij gaf me de ruimte om via mijn gehoor te begrijpen wat anderen mij via papier hadden geprobeerd uit te leggen. Dat moment staat me nog helder bij – de zon scheen, het was in een van de oefenhokken bovenin het ArtEZ-gebouw. Die les veranderde mijn idee van wat muziekonderwijs kan – en zou moeten – zijn.
‘Hij gaf me zelfvertrouwen. Niet door met complimentjes te strooien, maar door écht te luisteren.’
Ruben had oog voor wie ik was. Hij paste zijn aanpak aan op wat ik nodig had. Niet één didactische route voor iedereen, maar maatwerk dat als vanzelf leek te ontstaan. Dat maakte dat ik me gezien voelde. En belangrijker nog: gewaardeerd. Hij gaf me zelfvertrouwen. Niet door met complimentjes te strooien, maar door écht te luisteren, aan te sluiten, door zijn houding. Hij had iets speels, iets opens – een jeugdigheid die aanstekelijk werkte. Als ik hem zag, voelde ik me goed.”
Veiligheid en erkenning van de leerling
“Wat me vooral bijblijft, is wat Ruben na mijn eindexamen tegen me zei. Hij vond dat ik iets had laten zien wat misschien niet helemaal paste binnen het officiële beoordelingskader, maar dat hem wél raakte. Die woorden maakten diepe indruk, omdat hij me het gevoel gaf dat ik als muzikant werd erkend, in mijn eigenheid. Die erkenning gaf me vertrouwen.
Nu ik zelf lesgeef, merk ik hoe sterk zijn invloed is. Onbewust ben ik zijn aanpak gaan overnemen. Ik probeer net als hij verschillende manieren te zoeken om stof over te brengen, afhankelijk van wie er voor me zit. En als het lukt, als ik zie dat een leerling oplicht, dan voel ik: dit is waarom ik dit werk doe.
Soms hoor ik het ook terug. Leerlingen die mailen dat ze zich veilig voelden in mijn lessen. Dat ze ruimte ervoeren om zichzelf te zijn. Eén mailtje heb ik bewaard. Een leerling schreef: ‘Elke les was uniek. Dank u wel voor het docent worden’. Dat raakte me. Niet omdat ik daar erkenning uit haal, maar omdat ik weet hoeveel zo’n gevoel kan betekenen. Zeker voor leerlingen die zich niet vanzelfsprekend thuis voelen in een klas.
Ik probeer bewust ruimte te maken voor diegenen die anders snel onder de radar verdwijnen. Niet alleen de mondige leerlingen begeleiden, maar juist ook degenen die zich een beetje verstoppen. En dat zit hem niet in grote gebaren. Het gaat om sfeer, om vertrouwen. Want zonder verbinding is er geen overdracht van kennis mogelijk. En dat begint bij jezelf – bij de manier waarop je een ruimte binnenstapt.
Daarom geloof ik ook niet in een mechanische vorm van onderwijs. Leerlingen prikken daar zo doorheen. Ze voelen feilloos aan of iets echt is. Ruben was echt, zijn lessen kwamen uit het hart. En dat voel je, dat herinner je je veel later nog. Niet de inhoud van het lesmateriaal, maar de mens die tegenover je zat.”
Het verschil maken
“Soms denk ik: ik moet Ruben weer eens opzoeken. We zagen elkaar nog na de geboorte van mijn oudste, hij kwam zelfs op kraambezoek. Vroeger gingen we een of twee keer per jaar uit eten, maar het is er even niet meer van gekomen. Toch weet ik zeker: als hij nu voor de deur zou staan, zou ik zeggen: ‘Kom binnen, ik heb je gemist’. En dan gewoon: bijpraten. Kijken hoe het met hem gaat. Misschien iets vertellen over mijn kinderen, over het lesgeven, over hoe het leven loopt.
Er is weinig dat ik hem niet gezegd heb. Onze band was altijd open. Maar als ik iets hoop, dan is het dat hij weet wat hij voor mij heeft betekend. Niet alleen als docent, maar als iemand die het verschil maakte. En als mijn leerlingen iets van zijn geest in mij herkennen, dan is dat misschien wel het mooiste compliment.”
Deze Rubriek stond in KZ03/2025.
Moreno Maugliani is een Italiaanse muziek- en CKV-docent. In Rome behaalde hij een bachelor in jazz drums en master in jazz muziek. Sinds zeven jaar woont hij in Nederland en werkt hij in het voortgezet onderwijs voor nieuwkomers (ISK).