29 mei 2026
3 minuten lezen

Van spanning naar spel: deze energizer stimuleert ontspanning én creativiteit

Auteur: Margriet de Rijk | Beeld: Unsplash UL

Hoe vaak vragen we leerlingen om ‘vrij’ te denken en te creëren terwijl hun lichaam vol spanning zit? Creativiteit ontstaat pas wanneer het zenuwstelsel rust en veiligheid ervaart. Deze energizer van Margriet de Rijk helpt leerlingen te landen, zodat verbeelding daarna meer ruimte krijgt.

Eerst het lichaam ontspannen, dan leren
In kunst(vak)lessen zie ik het vaak: leerlingen die ‘aan’ staan, in een soort verdedigingsmodus. Ze zijn alert op afwijzing, gericht op goed of fout. Of ze zijn juist stil en teruggetrokken. Beide reacties kunnen horen bij een zenuwstelsel dat vooral bezig is met overleven. In zo’n toestand is het lastig om vrij te associëren, risico’s te nemen of te spelen. Creativiteit vraagt namelijk iets anders: een lichaam dat voldoende rust ervaart om de controle los te laten. Wanneer spanning zakt, wordt het makkelijker om vrij te denken, te variëren en nieuwe ideeën te verkennen. Een korte lichaamsgerichte interventie kan helpen die overgang, van strijdvaardig naar nieuwsgierig, te maken.

De oefening: Spanning – Beweging – Spel
Deze energizer duurt 2–3 minuten en kan zittend of staand worden uitgevoerd.

  1. Spanning opbouwen (±30 sec)
    Laat leerlingen bewust lichaamsspanning maken. Bijvoorbeeld door eerst hun handen tot stevige vuisten ballen, dan hun schouders op te trekken, en vervolgens ook nog hun benen en buik aan te spannen. Ze zetten dan waarschijnlijk automatisch hun adem vast, dus daar hoef je geen instructies voor te geven.

  2. Ontladen (±60 sec)
    Geef de leerlingen de instructie om de spanning weer los te laten en uit te ademen met een zucht. Laat ze hun schouders naar achteren rollen en hun armen en benen losschudden. Hopelijk focussen ze daarbij niet op het maken van ‘mooie’ bewegingen, maar op wat het lichaam vanzelf doet.

  3. De creatieve impuls (±60 sec)
    Vraag de leerlingen: ‘Welke kleine beweging wil jouw lichaam nu maken?’ Laat ze deze beweging maken en herhalen. Daarna kunnen ze gaan variëren door de beweging te vergroten, te versnellen of te vertragen. Vaak ontstaat hierna meer ontspanning, speelsheid en durf.

Waarom werkt dit?
Het lichaam kent een natuurlijk ritme: spanning, ontlading en herstel. Door spanning eerst toe te laten, wordt ontspanning voelbaar. Dat ondersteunt de regulatie van het zenuwstelsel en vergroot mentale flexibiliteit. Deze oefening is dus niet alleen een opwarming, maar een voorbereiding van het creatieve systeem.

In deze ontspannen staat komen leerlingen sneller tot ideeën, durven ze meer te experimenteren en blijven ze minder hangen in ‘goed of fout’. Je ziet verandering: schouders zakken, ademhaling wordt rustiger, blikken worden zachter. Leerlingen die eerst gespannen of stil waren, beginnen te bewegen, maken makkelijker contact en stappen sneller in het werk. 

Voor neurodivergente leerlingen is dit effect extra merkbaar. Zo laat onderzoek zien dat het zenuwstelsel van kinderen met autisme en ADHD vaker ontregeld is (Belato et al., 2022). Dat betekent dat ze minder vanzelf schakelen naar een rustige, open staat waarin leren en creëren makkelijker wordt. Door eerst via het lichaam spanning op te bouwen en weer los te laten, ondersteunt deze energizer die overgang naar meer regulatie en speelsheid.

Margriet de Rijk is lichaamsgericht trainer, docent en coach en begeleidt professionals en docenten in werken met zenuwstelselregulatie, beweging en belichaamd leren. www.margrietderijk.nl

Bronnen