Rolmodellen en representatie maken het verschil in filmeducatie
Blog / Hemmo Bruinenberg / 17-10-2026
Hemmo Bruinenberg houdt zich vaak bezig met vragen rondom inclusie in filmeducatie. Hij vertelt wat hij leerde van het geven van filmlessen aan nieuwkomers, en wat er veranderde op het moment dat hij filmdocenten met een niet-westerse culturele achtergrond ging betrekken.
De laatste keer op een congres voor cultuureducatie viel mij weer op dat er maar weinig mensen van kleur zijn in deze beroepsgroep – of dat die in elk geval weinig zichtbaarheid krijgen in mijn omgeving. Bij zo’n besef komen er direct allemaal vragen opborrelen bij mij: wat betekent dit voor de lessen die ontwikkeld worden? Voor de onderwerpen die gekozen worden? Voor hoe een grote groep jongeren zich daarin wel of niet vertegenwoordigd voelt? In de komende blogs wil ik wat meer stil staan bij mijn persoonlijke ervaringen met inclusie in kunsteducatie, met in deze blog: rolmodellen.
Ik denk veel na over inclusie en over hoe ik daar aan kan blijven werken. Ik denk dat het belangrijk is om mijzelf als witte man met privileges daar continu bewust van te zijn. In het algemeen, maar ook omdat ik werk met jongeren uit alle hoeken van de wereld in het nieuwkomersonderwijs. Toen ik zelf net begon met filmlessen geven aan deze jongeren was ik vrij overtuigd dat ik daar de goede docent was, op de goede plek. Op een gegeven moment leerde ik dat het ook goed kan zijn om een stapje terug te doen en ruimte te creëren voor anderen.
De eerste keer dat ik mijn project ging uitbreiden met nieuwe filmdocenten was daarvoor een sleutelmoment. Een van de nieuwe filmdocenten was Palestijnse filmmaker Issa Shaker, destijds ongeveer zeven jaar in Nederland. Ik keek mee met zijn les en zag hoe snel hij een connectie maakte met de jongeren. Ze vroegen hem tussen de lesmomenten door honderduit over zijn ervaringen en deelden hun eigen verhalen. Ik betrapte mezelf op een licht gevoel van jaloezie, want ik was toch ook een goede docent? Waarom lukte mij dat niet?
Het was daar dat ik voor het eerst de kracht ervaarde van rolmodellen. En dat ik mij ook besefte hoe weinig vanzelfsprekend het voor deze doelgroep is dat ze rolmodellen ontmoeten. Ik besloot vrij snel daarna: ik ga op zoek naar meer rolmodellen om deze lessen te geven. Het is absoluut niet dat ik vind dat een witte docent geen goede docent kan zijn, maar ik zag hier wel een uitgelezen kans om de jongeren iets aan te bieden wat ze in hun ontwikkeling goed konden gebruiken.
Afgelopen zomer, we zijn inmiddels meer dan acht jaar verder, werd ik daar nog eens aan herinnerd. Ik werd samen met twee jongeren geïnterviewd over hun ervaringen met een project bij mijn organisatie Common Frames. Joulia (19) had een Syrische filmcoach en vertelt: “mijn coach en ik spraken dezelfde taal en herkenden elkaar in onze verhalen. Zij was ook gevlucht en had hier een toekomst opgebouwd. Ze was een voorbeeld. Het gaf mij het vertrouwen dat het mij ook zou lukken.”
In de toch relatief witte wereld van kunsteducatie is het goed om te blijven nadenken over representatie, ook voor de klas. Ik weet uit ervaring dat het moeilijk is om bubbels open te breken en om rolmodellen te vinden (en te behouden). Om uit mijn bubbel te stappen heb ik in het begin actief moeten zoeken naar een diverse groep filmmakers: ik ging naar filmpremières, opleidingen en verbrede mijn netwerk in andere sectoren. Vervolgens is het natuurlijk zaak dat ze zich welkom en gezien voelen in onze organisatie, binnen onze projecten – dat lukte in ons geval door persoonlijk contact en de connectie met onze doelgroep.
Ik wil er maar mee zeggen: inclusie is vaak hard werken, soms op persoonlijk niveau en soms praktisch, maar de jongeren bevestigen voor mij elke keer dat het enorm de moeite waard is.
Meer weten? Lees het hele interview met Hemmo, Joulia en Erdem in het VSB Fonds Magazine.
Hemmo Bruinenberg is algemeen directeur van Common Frames. Hij is afgestudeerd visueel antropoloog en ontwikkelde vanuit die blik filmprojecten voor het nieuwkomersonderwijs.