Buitenblik: Kader Abdolah
Auteur: Mara Kunstman | Beeld: Kader Abdolah (Delft 2025) Fotografie Bob Bronshoff
In deze buitenblik spraken we met schrijver Kader Abdolah. In 1993 debuteerde hij met de verhalenbundel De Adelaars, over zijn ervaringen als politieke vluchteling in een nieuw land. Inmiddels heeft hij tientallen publicaties op zijn naam staan over ‘ontmoetingen tussen verschillende culturen’.
Salam Europa!
In 2016 publiceerde Kader Abdolah (Delft, 71 jaar) de roman Salam Europa!, waarin hij vanuit Perzisch perspectief nieuw licht schijnt op de geschiedenis van Europa. In deze omvangrijke roman, die de grens opzoekt tussen fictie en werkelijkheid, reist de lezer met de Sjah van Perzië door het Europa van de negentiende eeuw. Terwijl het reisgezelschap van land naar land trekt, ontvouwt de geschiedenis van het werelddeel zich in een reeks ontmoetingen met grote historische figuren. Europa wordt geportretteerd als een plek van verhalen, uitwisseling en nieuwsgierigheid naar de ander.
Culturele uitwisseling tussen landen is volgens Kader ontzettend belangrijk. Niet alleen voor de samenleving, maar ook voor de ontwikkeling van een eigen persoonlijkheid. “Kennismaking met een andere cultuur, een andere taal of de literatuur van een ander kan een mens grondig veranderen”, vertelt hij. “Wanneer je je echt verdiept in een andere cultuur, ga je diep naar binnen, niet alleen in die andere wereld, maar ook in jezelf. Je krijgt als het ware de mogelijkheid om je eigen identiteit opnieuw vorm te geven.”
‘Wanneer je geconfronteerd wordt met een andere cultuur, ontstaat er een tweede kans om jezelf te ontdekken.’ – Kader Abdolah
Politieke vluchteling
Hij maakte dit zelf mee toen hij in 1988 als politieke vluchteling uit Iran naar Nederland kwam, waar hij met een nieuwe cultuur in aanraking kwam. Kader: “Wie geboren en opgegroeid is binnen één cultuur, ontwikkelt zijn identiteit vaak vanzelfsprekend binnen die ene omgeving. Maar wanneer je geconfronteerd wordt met een andere cultuur, ontstaat er een tweede kans om jezelf te ontdekken. Dan stel je jezelf opnieuw de vraag: wie ben ik eigenlijk? Culturele uitwisseling helpt je om je eigen persoonlijkheid bewuster op te bouwen. Daarom is die ontmoeting met andere talen, andere literaturen en andere manieren van leven zo belangrijk.”
Kader was vanaf het begin geïnteresseerd in het nieuwe land waar hij terecht was gekomen. Hij liet zich vormen door Nederland: “Door mijn kennismaking met de Nederlandse taal, cultuur en geschiedenis, en door in het Nederlands te schrijven, ben ik een nieuwe schrijver geworden. Wijzer, dieper, met een bredere blik en een ruimer inzicht. Opeens ontstonden er nieuwe verhalen en een nieuwe vorm van literatuur in mijn oeuvre.”
Kunststudenten op reis
Ook voor studenten kan die uitwisseling en kennismaking met de ander verrijkend zijn. Kunststudenten in Europa kunnen in zijn ogen veel leren van kunstenaars en van verhalen buiten hun eigen culturele referentiekader. Kader: “Vroeger reisden kunstenaars ook om het leven beter te begrijpen en om nieuwe inzichten te verkrijgen.”
Hij benadrukt hoe belangrijk het is dat jonge mensen vandaag de dag diepgaand kennismaken met andere culturen en die culturen “echt in zich hebben”. Hij licht toe: “Het is van groot belang dat studenten en jonge generaties reizen, studeren of een tijd in een ander land wonen. Niet als toeristen, maar echt ergens verblijven, werken en deelnemen aan het dagelijkse leven. Dan opent zich een nieuwe wereld voor hun ogen.”
Dichtbij huis
Maar ook als iemand niet de mogelijkheid heeft om naar een ander land te gaan, kan die ontmoeting met ‘het andere’ volgens hem plaatsvinden. Kader: “Je kunt in je eigen omgeving contact zoeken met mensen met wortels in andere culturen en taalgebieden. Je kunt vriendschappen sluiten, vragen stellen en je laten meenemen in de wereld van de ander.”
Hij geeft als voorbeeld: “Stel dat je op een kunstacademie een student ontmoet van Algerijnse afkomst, van wie de ouders ooit als asielzoekers naar Nederland kwamen. Zo iemand draagt niet alleen een andere taal met zich mee, maar ook een andere geschiedenis en manier van kijken naar de wereld. Door elkaar echt te leren kennen, verdwijnen afstanden tussen mensen. Als je dat niet doet, blijf je opgesloten in een eenzijdige wereld. Juist de ontmoeting met het onbekende vergroot je kennis van het leven.”
Polarisatie
De verantwoordelijkheid om interculturele ontmoetingen aan te gaan ligt volgens Kader niet alleen bij studenten, maar ook bij het onderwijssysteem. Kader: “In Nederland leven Marokkanen, Turken, Algerijnen, Indonesiërs, Indiërs, Iraniërs, Afghanen, Irakezen en vele andere gemeenschappen. Zij komen allemaal uit landen met een rijke en vaak eeuwenoude beschaving. Maar voor veel mensen blijven dat vaak alleen namen.”
Zeker in deze tijd van groeiende polarisatie in Europa, kan goed kunstonderwijs volgens hem bijdragen aan meer begrip en tolerantie. Het onderwijssysteem heeft daarom de belangrijke taak om die gesloten werelden te openen: “Leerlingen moeten niet alleen horen dat Marokkanen ooit als gastarbeiders naar Nederland kwamen. Ze moeten ook kennismaken met hun gebruiken, hun literatuur, hun kunst, hun muziek, hun dans en hun geschiedenis.”
Andere culturen hebben enorm veel moois te bieden, maar kunnen ook ongemak of vragen oproepen. Daar moeten we volgens Kader niet bang voor zijn: “Natuurlijk mogen ook moeilijke onderwerpen besproken worden, zowel het goede als het pijnlijke. Daar moet open over geschreven en gesproken kunnen worden. Alleen zo ontstaat echte kennis van elkaar.”
Deze rubriek stond in KZ03/2026.
Kader Abdolah (1954) is het pseudoniem van de in Iran geboren Hossein Sadjadi Ghaemmaghami Farahani. Hij verzette zich al schrijvend tegen de dictatuur van de sjah. Zijn pseudoniem is een samenstelling van de namen van twee politieke vrienden die zijn vermoord: Kader en Abdolah.
Mara Kunstman (1998) is afgestudeerd als kunsthistoricus en momenteel werkzaam als freelance tekstredacteur binnen de culturele sector.
